Jakie szczepienia na Wyspy Świętego Tomasza?

Co warto wiedzieć o zdrowiu i bezpieczeństwie na Wyspach Świętego Tomasza?

Wyspy Świętego Tomasza i Książęca to dwie wulkaniczne wyspy leżące dokładnie na równiku w Zatoce Gwinejskiej - jeden z najmniejszych krajów Afryki i jeden z najrzadziej odwiedzanych. Las deszczowy schodzący wprost do oceanu, dawne plantacje kakao zwane roças, iglica Pico Cão Grande stercząca nad dżunglą i puste plaże południa składają się na kierunek dla podróżnych szukających ciszy zamiast infrastruktury. Zdrowotnie jest to jednak wyjazd wymagający, i właśnie to najłatwiej przeoczyć: wyspa na Atlantyku kojarzy się z niskim ryzykiem, a profil tego kraju jest bliższy kontynentalnej Afryce Środkowej niż atlantyckim kurortom.

Malaria to pozycja numer jeden. CDC podaje transmisję na obszarze całego kraju, przez cały rok, z przewagą Plasmodium falciparum - odmiany o najcięższym przebiegu - i zaleca wszystkim podróżnym przyjmowanie leków zapobiegających malarii. Pasożyt jest oporny na chlorochinę, więc stosuje się inne substancje, a wybór zależy od długości pobytu, chorób przewlekłych, przyjmowanych leków i ciąży; ustala się go na konsultacji razem z terminem rozpoczęcia i instrukcją, jak długo kontynuować po powrocie. Same tabletki to jednak połowa ochrony. Druga połowa to unikanie ukąszeń wieczorem i nocą, bo komar Anopheles ma inny rytm niż dzienny komar przenoszący dengę: repelent z DEET, moskitiera, ubranie z długim rękawem po zmierzchu.

Żółta gorączka: przepis dotyczy trasy, nie kierunku. To najczęstsze nieporozumienie przy tym kraju. CDC nie zaleca tu szczepienia ze względów zdrowotnych, ale certyfikat jest wymagany od podróżnych powyżej 1. roku życia przybywających z kraju, w którym występuje ryzyko żółtej gorączki - a wpis obejmuje również przesiadki dłuższe niż 12 godzin na lotnisku w takim kraju. W praktyce oznacza to, że dwie osoby lecące w to samo miejsce mogą mieć dwa różne obowiązki, zależnie od tego, którędy leci ich bilet. Przy podróży z Polski przez Europę wymóg nie powstaje. Przy przesiadce w Afryce Środkowej lub Zachodniej - jak najbardziej, a certyfikat nabiera ważności dopiero 10 dni po podaniu szczepionki, więc kolejność jest prosta: najpierw trasa, potem termin szczepienia.

Woda, jedzenie i słodkowodne kąpiele. WZW A i dur brzuszny przenoszą się przez skażoną wodę i żywność, a CDC zaleca oba szczepienia na ten kierunek; WZW B ma tu wskazanie szersze niż zwykle, bo obejmuje wszystkich nieszczepionych w każdym wieku. Osobnym tematem jest schistosomatoza: zarazić się nią można przez kontakt skóry ze słodką wodą, larwy przenikają przez nieuszkodzoną skórę, a woda w rzece czy pod wodospadem może wyglądać zupełnie czysto. Nie ma na to szczepionki ani leku profilaktycznego, więc jedyną ochroną jest decyzja, żeby nie wchodzić do wód śródlądowych. Ocean i chlorowany basen pozostają bezpieczne.

Zwierzęta, opieka i powrót. CDC odnotowuje, że psy zakażone wścieklizną występują na wyspach powszechnie, a dostęp do preparatów podawanych po ugryzieniu bywa ograniczony - to argument, żeby potraktować szczepienie przed wyjazdem poważniej niż na kierunkach z lepszym zapleczem. Opieka medyczna koncentruje się w stolicy, na Wyspie Książęcej jest podstawowa, a karta EKUZ nie działa, bo kraj leży poza Unią Europejską; przy poważniejszym przypadku realnym scenariuszem jest transport lotniczy poza wyspy, dlatego w polisie liczy się nie tylko suma ubezpieczenia, ale przede wszystkim pokrycie transportu medycznego. Po powrocie obowiązuje zasada, która na kierunkach malarycznych ratuje życie: każda gorączka do trzech miesięcy po powrocie wymaga pilnej konsultacji, a lekarzowi trzeba od razu powiedzieć o pobycie w rejonie występowania malarii.