+48 696 353 300 8:00-21:00 (pn-sb)

Medycyna podróży

Ochrona przed żółtą febrą (żółtą gorączką) w podróży

Niezbędne informacje o objawach, rejonach występowania, obowiązkowym szczepieniu preparatem Stamaril oraz skutecznej profilaktyce.

Szczepienie Stamaril Zasady ochrony

Czym jest żółta febra?

Żółta febra, nazywana też żółtą gorączką, to choroba wirusowa przenoszona przez komary, występująca w tropikalnej Afryce oraz w Ameryce Południowej. Nazwa bierze się od żółtaczki, która pojawia się w cięższym przebiegu, gdy wirus uszkadza wątrobę. Nie przenosi się z człowieka na człowieka, więc chory nie zaraża osób w swoim otoczeniu.

Warto wiedzieć, że wirus krąży w przyrodzie na trzy różne sposoby, bo od tego zależy, gdzie i kogo choroba faktycznie dotyczy.

Trzy drogi, którymi krąży wirus

Gdzie krążySkąd bierze się zakażenieKogo dotyczy w praktyce
W lesieKomary przenoszą wirusa między małpami żyjącymi w koronach drzew.Osoby wchodzące w głąb lasu deszczowego: pracownicy leśni, badacze, turyści na trekkingu. Zakażenia są pojedyncze i przypadkowe.
Na sawannieKomary żyjące na styku wsi i buszu kłują zarówno małpy, jak i ludzi.Mieszkańcy wiejskich terenów Afryki Subsaharyjskiej. Tu powstaje większość niewielkich, lokalnych ognisk.
W mieścieWirus krąży już bezpośrednio między ludźmi, przenoszony przez komara Aedes aegypti, dobrze przystosowanego do życia w miastach.Mieszkańcy i podróżni w gęsto zaludnionych miastach tropikalnych. To jedyny wariant, który potrafi wywołać dużą epidemię.

Dla podróżnego płynie stąd prosty wniosek: samo unikanie lasu nie wystarcza, bo w wariancie miejskim ryzyko istnieje również w dużej aglomeracji. Komary przenoszące żółtą febrę żerują głównie w dzień, więc ochrona przed ukąszeniami musi obowiązywać od rana, a nie dopiero wieczorem.

Żółta febra objawy

Okres wylęgania choroby, liczony od momentu ukąszenia przez zakażonego komara do manifestacji pierwszych symptomów klinicznych, wynosi zazwyczaj od 3 do 6 dni. Przebieg kliniczny charakteryzuje się szerokim spektrum - od postaci bezobjawowych do ciężkich, dwufazowych form o charakterze piorunującym.

Najczęstsze objawy

thermostat

Faza ostra (wczesna)

Nagły początek z gorączką (nawet do 40°C), dreszczami, silnymi bólami i zawrotami głowy, nudnościami, wymiotami, uogólnionymi bólami mięśniowymi (zwłaszcza okolicy lędźwiowo-krzyżowej) oraz głębokim wyczerpaniem. Objawy te trwają zwykle od 3 do 4 dni.

restore

Okres remisji

Trwa od 24 do 48 godzin. Temperatura ciała obniża się, a ogólne samopoczucie pacjenta ulega pozornej poprawie, co bywa błędnie interpretowane jako zakończenie procesu chorobowego.

bloodtype

Faza toksyczna (krwotoczna)

Rozwija się u około 15% chorych po okresie poprawy. Wraca gorączka, pojawia się nasilona żółtaczka, krwawienia z nosa i dziąseł, ciemne wymioty, niewydolność nerek oraz wstrząs. W tej fazie umiera od 20 do 50% chorych.

Objawy alarmowe w fazie toksycznej

  • Nasilona żółtaczka, czyli zażółcenie skóry i białek oczu

  • Krwawienia z nosa i dziąseł oraz wybroczyny na skórze

  • Ciemne, przypominające fusy wymioty, świadczące o krwawieniu z żołądka

  • water_drop

    Zatrzymanie oddawania moczu i niewydolność nerek

  • monitor_heart

    Zaburzenia rytmu serca oraz załamanie krążenia

Jak rozpoznać żółtą febrę?

W Polsce rozpoznanie zaczyna się od jednego pytania: skąd i kiedy wróciłeś. Objawy pierwszej fazy przypominają grypę albo dengę, więc bez informacji o pobycie w Afryce lub Ameryce Południowej nikt nie pomyśli akurat o tej chorobie.

Podejrzenie nasuwa gorączka u osoby nieszczepionej, która wróciła z rejonu endemicznego Afryki lub Ameryki Południowej w okresie krótszym niż 10 dni. Krótki okres wylęgania, wynoszący zwykle od 3 do 6 dni, działa tu na korzyść: im więcej czasu minęło od powrotu, tym mniej prawdopodobna staje się ta właśnie przyczyna gorączki.

Jakie badania rozstrzygają

  • W pierwszych dniach choroby - badanie wykrywające materiał genetyczny wirusa we krwi. Działa tylko w wąskim oknie, mniej więcej przez pierwsze 3 do 5 dni od wystąpienia objawów, dopóki wirus krąży we krwi.
  • Później - badanie przeciwciał. Od 5. do 7. dnia choroby to ono staje się podstawą rozpoznania.

Dlaczego wynik wymaga interpretacji lekarza

Wirus żółtej febry jest blisko spokrewniony z wirusami dengi i Zika, a także z wirusem zawartym w samej szczepionce. Przeciwciała przeciwko jednemu z nich potrafią dać dodatni wynik w teście na inny, dlatego wyniku nie interpretuje się w oderwaniu od historii podróży, przebytych chorób i wcześniejszych szczepień. Równolegle wykonuje się podstawowe badania krwi, oceniające pracę wątroby, nerek i krzepnięcie, bo to one pokazują, czy choroba wchodzi w cięższą fazę.

Profilaktyka i szczepienie

Zaplanuj ochronę przed wyjazdem

Sprawdź, na czym polega szczepienie, dla kogo jest przeznaczone i jak wygląda kwalifikacja lekarska w naszym Centrum Szczepień.

Sprawdź ofertę szczepienia

Grupy ryzyka żółtej febry

Żółta febra charakteryzuje się dwufazowym przebiegiem klinicznym, a przejście w drugą fazę (toksyczną) wiąże się z wysoką śmiertelnością i ciężkimi uszkodzeniami narządowymi.

Pozorne wyzdrowienie, które bywa mylące

U większości chorych na tym się kończy: gorączka ustępuje po kilku dniach i następuje powrót do zdrowia. U około 15 procent po jednym lub dwóch dniach wyraźnej poprawy gorączka wraca i choroba wchodzi w fazę toksyczną. To właśnie ta krótka poprawa jest najbardziej zwodnicza, bo wygląda jak koniec choroby, a jest jej półmetkiem.

Co dzieje się w fazie toksycznej

  • Uszkodzenie wątroby - stąd nasilona żółtaczka i nazwa choroby.
  • Zaburzenia krzepnięcia - krwawienia z dziąseł i nosa oraz z przewodu pokarmowego, dające ciemne, przypominające fusy wymioty.
  • Niewydolność nerek - zatrzymanie oddawania moczu, wymagające leczenia szpitalnego.
  • Wstrząs - załamanie krążenia, będące najczęstszą bezpośrednią przyczyną zgonu.

Spośród osób, które wejdą w fazę toksyczną, umiera od 20 do 50 procent. Nie ma leku działającego na sam wirus, więc leczenie polega wyłącznie na podtrzymywaniu pracy narządów w szpitalu.

Kto jest najbardziej narażony

Przede wszystkim osoby nieszczepione, a wśród nich ciężej chorują seniorzy po 60. roku życia, małe dzieci oraz osoby z chorobami wątroby, nerek lub z obniżoną odpornością. Warto to zestawić z drugą stroną rachunku: jedna dawka szczepionki daje ochronę na całe życie, więc niemal całe to ryzyko da się usunąć jednym zastrzykiem.

Gdzie występuje żółta febra?

Występowanie żółtej febry jest ściśle ograniczone pod względem geograficznym do tropikalnych i subtropikalnych obszarów Afryki subsaharyjskiej oraz Ameryki Środkowej i Południowej, gdzie panują optymalne warunki klimatyczne dla bytowania komarów będących jej wektorami.

Strefa endemiczna żółtej gorączkiNiższe ryzyko (obrzeża strefy)Brak ryzyka żółtej gorączki

Mapa poglądowa na podstawie danych WHO o strefie endemicznej żółtej gorączki. Wymóg certyfikatu przy wjeździe zależy od kraju i trasy, także tranzytowej - lekarz weryfikuje go na konsultacji.

Afryka Zachodnia, Środkowa i Wschodnia

Region o najwyższej intensywności transmisji i częstych epidemiach. Bezwzględny wymóg posiadania Międzynarodowego Certyfikatu Szczepień (żółtej książeczki) dotyczy wjazdu m.in. do Angoli, Beninu, Burkina Faso, DR Konga, Ghany, Wybrzeża Kości Słoniowej, Nigerii, Kamerunu, Liberii, Sierra Leone i Sudanu Południowego. Uganda wymaga certyfikatu od wszystkich podróżnych powyżej 1. roku życia. W Kenii i Tanzanii certyfikat obowiązuje przybywających ze strefy ryzyka, a samo szczepienie jest wysoce zalecane.

Ameryka Środkowa i Południowa

Ryzyko koncentruje się głównie w dorzeczach Amazonki, Orinoko oraz Magdaleny, obejmując tereny leśne Brazylii, Peru, Kolumbii, Wenezueli, Boliwii i Ekwadoru. Certyfikat jest obowiązkowy przy wjeździe do Gujany Francuskiej oraz wymagany przez inne kraje Ameryki przy podróżach z terenów endemicznych.
Skala problemu w liczbach

Rocznie na świecie odnotowuje się około 200 000 przypadków zachorowań, z czego blisko 30 000 kończy się zgonem. Ponad 90% wszystkich zarejestrowanych zakażeń i zgonów ma miejsce w krajach afrykańskich.

Jak skutecznie zabezpieczać się przed żółtą febrą?

Skuteczna profilaktyka żółtej febry opiera się na dwóch komplementarnych filarach: specyficznej immunoprofilaktyce czynnej (szczepieniach ochronnych preparatem Stamaril) oraz niespecyficznych metodach zapobiegania ukąszeniom przez komary.

Nieswoiste metody ochrony przed komarami

  • pest_control

    Stosowanie moskitier

    Łóżka w miejscach noclegowych powinny być zabezpieczone gęstymi siatkami, najlepiej fabrycznie impregnowanymi insektycydem kontaktobójczym (np. permetryną).

  • pest_control

    Zabezpieczenie pomieszczeń

    Wybieraj pokoje z działającą klimatyzacją oraz siatkami w oknach. Zimne powietrze obniża aktywność owadów.

  • wash

    Odpowiednia odzież ochronna

    Noś jasne ubrania zakrywające jak największą powierzchnię ciała (długie rękawy i nogawki). Odzież można impregnować permetryną.

  • pest_control

    Eliminacja siedlisk larwalnych

    Systematycznie usuwaj zbiorniki stojącej słodkiej wody z bezpośredniego otoczenia, które służą komarom Aedes za lęgowiska.

Stosowanie repelentów w tropikach

W strefach endemicznych żółtej febry powszechnie współwystępują inne arbowirusy (np. Zika, chikungunya), na które szczepionki nie są powszechnie dostępne. Regularne stosowanie certyfikowanych repelentów chemicznych o zalecanym stężeniu stanowi kluczowy element zapobiegania ukąszeniom owadów aktywnych w ciągu dnia.
Szczepienie i ochrona przed komarami działają tylko razem

Ponieważ żadna metoda nie daje 100% pewności, łączenie szczepienia ochronnego ze starannym stosowaniem repelentów i barier fizycznych jest jedynym sposobem na bezpieczne podróżowanie.

Jak prawidłowo stosować repelent?

Odpowiedni wybór substancji aktywnej oraz technika aplikacji decydują o skuteczności działania repelentów w gorącym i wilgotnym klimacie.

  1. 1
    Dobór substancji i stężenia

    Używaj certyfikowanych preparatów zawierających DEET (20-50%), ikarydynę (10-20%) lub IR3535 (20-35%). Do tkanin stosuj permetrynę (0.5%).

  2. 2
    Bezpieczna aplikacja na twarz

    Nie rozpylaj repelentu bezpośrednio na twarz. Nanieś niewielką ilość na dłonie i delikatnie rozsmaruj na skórze twarzy, omijając oczy, usta i nos.

  3. 3
    Stosowanie z filtrami SPF

    Zawsze nakładaj najpierw krem przeciwsłoneczny z filtrem UV. Odczekaj około 15 minut do wchłonięcia, a następnie nałóż na skórę repelent.

  4. 4
    Bezpieczeństwo (DEET i ikarydyna)

    Nie ma potrzeby łączyć dwóch repelentów na tej samej powierzchni skóry - nie zwiększa to ochrony. Wybierz jedną substancję czynną i stosuj ją zgodnie z ulotką. Pamiętaj natomiast, że DEET obniża skuteczność filtrów przeciwsłonecznych i może uszkadzać tworzywa sztuczne, na przykład oprawki okularów.

Co zabrać w rejony występowania żółtej febry?

clean_hands

Ochrona przed komarami

medical_services

Dokumenty i apteczka

Szczepienie przeciw żółtej febrze

lek. med. Anna Dukiel
stethoscope lek. med. Anna Dukiel

Konsultacja, kwalifikacja i szczepienie zwykle odbywają się podczas tej samej wizyty, nie ma konieczności rezerwacji szczepionek.

Szczepionka przeciwko żółtej febrze (Stamaril) to żywa, atenuowana szczepionka zawierająca osłabiony szczep wirusa 17D-204. Charakteryzuje się wyjątkowo wysoką skutecznością kliniczną - u 99% pacjentów odporność rozwija się w ciągu 30 dni od podania.

  • vaccines Preparat: Stamaril - żywa szczepionka atenuowana, podawana podskórnie lub domięśniowo.
  • schedule Schemat: Pojedyncza dawka (0.5 ml) zapewnia dożywotnią odporność. Certyfikat jest ważny bezterminowo, a u większości osób jedna dawka chroni dożywotnio. W wybranych sytuacjach (szczepienie w ciąży, zakażenie HIV, stan po przeszczepieniu komórek krwiotwórczych, szczepienie przed 2. rokiem życia) lekarz rozważa dawkę przypominającą.
  • payments Cena: Stamaril: 320 zł za dawkę, do tego badanie kwalifikacyjne przed podaniem (70 zł). Jeśli korzystasz z konsultacji lekarskiej (100 zł), kwalifikacja jest w niej zawarta. Certyfikat ważny po 10 dniach od szczepienia.
UMÓW SZCZEPIENIE Cennik szczepień

Rezerwacja terminu szczepienia Stamaril we Wrocławiu

Po powrocie z podróży

Żółta febra a powrót z podróży

Autoobserwacja zdrowia po powrocie z tropików pozwala wcześnie wykryć ewentualne zakażenie i wdrożyć leczenie.

schedule

Monitoruj stan zdrowia przez co najmniej 2 tygodnie

Postępowanie medyczne po powrocie ze strefy endemicznej opiera się na ciągłym i aktywnym monitorowaniu stanu zdrowia przez co najmniej 21 dni. W przypadku wystąpienia gorączki, dreszczy, bólów głowy, mięśniowych, stawowych, nudności, żółtaczki lub objawów skazy krwotocznej, konieczna jest pilna konsultacja lekarska. Pacjent w fazie wiremii powinien być izolowany pod moskitierą w celu zapobieżenia zakażeniu lokalnych komarów i zapoczątkowania transmisji w kraju powrotu.

Bezwzględny zakaz aspiryny i innych NLPZ

BEZWZGLĘDNY ZAKAZ stosowania kwasu acetylosalicylowego (aspiryny) oraz innych NLPZ (ibuprofen, ketoprofen) przy podejrzeniu żółtej febry ze względu na ryzyko wywołania krwotoków wewnętrznych i zespołu DIC. Stosuj wyłącznie paracetamol.

Częste pytania

Zgodnie z rezolucją Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) z czerwca 2016 roku, wpis o szczepieniu przeciwko żółtej febrze jest ważny bezterminowo, co oznacza, że odporność po przyjęciu jednej dawki szczepionki Stamaril utrzymuje się przez całe życie. Starsze wydania książeczki z wpisanym okresem ważności 10 lat zachowują swoją ważność prawną bezterminowo i nie wymagają dawek przypominających.
Należy zgłosić się do placówki medycznej, w której szczepienie zostało wykonane (np. certyfikowanego ośrodka medycyny podróży). Na podstawie zachowanej dokumentacji medycznej i historii szczepień pacjenta, lekarz lub uprawniony personel może wystawić oficjalny duplikat dokumentu (zazwyczaj wiąże się to z niewielką opłatą administracyjną).
Kraje położone w strefie tropikalnej i subtropikalnej, w których nie stwierdza się naturalnego występowania wirusa żółtej febry, lecz w których powszechnie występują komary z gatunku Aedes aegypti (np. Australia, Chiny, Indie, Egipt czy Seszele), wprowadzają te wymagania, aby zapobiec importowi patogenu. Gdyby chory w fazie wiremii został ukąszony przez lokalnego komara, owad ten mógłby zainicjować lokalną, miejską epidemię żółtej febry.
Tak. W sytuacjach, gdy pacjent wykazuje bezwzględne medyczne przeciwwskazania do szczepienia (np. ciężka alergia na białko jaja kurzego, choroba grasicy czy głęboka immunosupresja), lekarz medycyny podróży może wystawić oficjalne świadectwo zwolnienia lekarskiego z przyczyn medycznych (tzw. waiver letter) w języku angielskim lub francuskim oraz dokonać wpisu w dedykowanej sekcji książeczki.
Ochronny poziom przeciwciał neutralizujących wirusa rozwija się po upływie 10 dni od dnia podania szczepionki Stamaril. Z tego względu, zgodnie z międzynarodowym prawem zdrowotnym, wpis w żółtej książeczce nabiera mocy prawnej dopiero dziesiątego dnia po szczepieniu. Wizytę w poradni należy zaplanować z wyprzedzeniem.
Do bezwzględnych przeciwwskazań należą: wiek poniżej 6 miesięcy życia, stwierdzona nadwrażliwość na składniki preparatu lub białko jaja kurzego, wrodzone lub nabyte niedobory odporności, zaburzenia funkcjonowania grasicy w wywiadzie (w tym miastenia, grasiczak, stan po tymektomii), objawowe zakażenie HIV lub bezobjawowe z liczbą limfocytów CD4 < 200/mm³, oraz stosowanie terapii immunosupresyjnej lub immunomodulującej.

Szczególnej ostrożności i wnikliwej oceny ryzyka wymaga szczepienie osób powyżej 60. roku życia, kobiet w ciąży, matek karmiących piersią oraz niemowląt w wieku 6-9 miesięcy.

Zabezpiecz się przed Żółta febra

Skonsultuj się z lekarzem, aby upewnić się, czy szczepienie jest zalecane dla Twojego kierunku.

Umów wizytę +48 696 353 300
lek. med. Anna Dukiel

Lekarz, który rozumie podróżnych

lek. med. Anna Dukiel

Lekarz z ponad 1000 przygotowanych pacjentów do wyjazdów na wszystkie kontynenty. Mam doświadczenie w ocenie ryzyka zdrowotnego podróżnych kierujących się do Azji, Afryki i Ameryki Południowej - regionów, które znam zarówno z aktualnych rekomendacji medycznych, jak i z własnych wypraw. Trekking wysokogórski, nurkowanie i wyprawy w głąb dżungli towarzyszą mi od lat.

  • Ponad 1000 przygotowanych podróżnych
  • Doświadczenie z Azji, Afryki i Ameryki Płd.
  • Kwalifikacja zgodna z aktualną wiedzą medyczną
Umów wizytę
Umów wizytę Zadzwoń