Czym jest malaria?
Malaria, nazywana też zimnicą, to choroba pasożytnicza wywoływana przez pierwotniaki z rodzaju Plasmodium, potocznie określane jako zarodźce. Człowieka zakaża pięć gatunków, a najcięższy przebieg powoduje Plasmodium falciparum, zarodziec sierpowaty, dominujący w Afryce Subsaharyjskiej i odpowiedzialny za większość zgonów. Plasmodium vivax oraz Plasmodium ovale wyróżniają się zdolnością do pozostawiania w wątrobie form przetrwalnikowych, nazywanych hipnozoitami, które uaktywniają się po miesiącach i wywołują nawrót choroby. Plasmodium malariae daje przebieg łagodniejszy, ale bywa wieloletni, a Plasmodium knowlesi jest gatunkiem odzwierzęcym, przenoszonym z małp w Azji Południowo-Wschodniej.
Zakażenie następuje wyłącznie przez ukłucie zakażonej samicy komara z rodzaju Anopheles. Owad ten jest aktywny od zmierzchu do świtu, co odróżnia go od komarów przenoszących dengę i chikungunyę, kłujących w ciągu dnia, i determinuje sposób ochrony. Malaria nie przenosi się z człowieka na człowieka w kontakcie bezpośrednim, choć możliwe jest zakażenie przez przetoczenie krwi oraz przeniesienie z matki na płód.
Po ukłuciu pasożyt przedostaje się z krwią do wątroby, gdzie namnaża się bezobjawowo, a następnie wnika do krwinek czerwonych. Cykliczny rozpad zakażonych krwinek odpowiada za napadowy charakter gorączki i za narastającą niedokrwistość. W zakażeniu zarodźcem sierpowatym zakażone krwinki tracą elastyczność i przylegają do śródbłonka drobnych naczyń, upośledzając przepływ krwi w mózgu, nerkach i płucach. To zjawisko wyjaśnia, dlaczego właśnie ten gatunek prowadzi do postaci ciężkiej i dlaczego jego przebieg bywa tak szybki.
Okres wylęgania wynosi najczęściej od 7 dni do 4 tygodni, przy czym objawy nigdy nie występują wcześniej niż tydzień po ukłuciu. Przyjęta profilaktyka lekowa może ten okres wydłużyć i złagodzić pierwsze objawy, co paradoksalnie utrudnia rozpoznanie. Dla podróżnego praktyczny wniosek jest jeden: o odbytej podróży trzeba powiedzieć lekarzowi, nawet jeśli minęło od niej kilka miesięcy i nawet jeśli profilaktyka była przyjmowana bez zarzutu.
