Dur brzuszny to ogólnoustrojowa choroba zakaźna wywoływana przez bakterię Salmonella enterica serotyp Typhi, najczęściej określaną jako Salmonella Typhi. Rezerwuarem bakterii jest człowiek – osoba chora albo nosiciel, który może wydalać bakterie z kałem lub moczem, czasem nawet bez wyraźnych objawów.

Do zakażenia dochodzi najczęściej drogą fekalno-oralną, czyli przez spożycie wody lub żywności zanieczyszczonej bakteriami. W praktyce podróżnej oznacza to ryzyko przy piciu niepewnej wody, używaniu lodu, jedzeniu niedomytych surowych warzyw, owoców, potraw z niekontrolowanych źródeł lub przy niedostatecznej higienie rąk.

Dur brzuszny nie jest zwykłą biegunką podróżnych. To choroba, która może przebiegać ciężko, wymagać antybiotykoterapii i hospitalizacji oraz prowadzić do groźnych powikłań.

Jak można zarazić się durem brzusznym?

Najczęstsze źródła zakażenia w podróży to:

woda z niepewnego źródła, także użyta do mycia zębów
lód dodawany do napojów
surowe warzywa i owoce myte w skażonej wodzie
jedzenie przygotowywane przez osobę chorą lub bezobjawowego nosiciela
potrawy długo przechowywane w cieple
street food i lokalna gastronomia w miejscach bez kontroli sanitarnej
brudne ręce, wspólne naczynia lub powierzchnie

Ryzyko rośnie przy długim pobycie, podróżach budżetowych, noclegach poza dużymi hotelami, wolontariacie, pracy terenowej, wyjazdach rodzinnych do znajomych i krewnych oraz przy podróżach do regionów po klęskach żywiołowych lub konfliktach, gdzie jakość wody i żywności może się pogarszać.

Gdzie występuje dur brzuszny?

W Polsce dur brzuszny praktycznie nie występuje samodzielnie. Odnotowywane przypadki są niemal zawsze związane z powrotem z zagranicy. Zupełnie inaczej wygląda sytuacja w wielu popularnych kierunkach turystycznych, gdzie choroba pozostaje endemiczna.

Największe ryzyko zakażenia dotyczy podróży do:

Azji Południowej — przede wszystkim Indie, Pakistan, Bangladesz, Nepal, Sri Lanka
Azji Południowo-Wschodniej — Wietnam, Kambodża, Laos, Indonezja, Filipiny, Tajlandia
Afryki Subsaharyjskiej
Ameryki Południowej i Środkowej
wybranych krajów Bliskiego Wschodu

Nawet popularne destynacje turystyczne mogą wiązać się z ryzykiem duru brzusznego. Nie chodzi tylko o odległe, ubogie wioski — zakażenie może nastąpić w restauracji, hotelu czy przy zakupie jedzenia na rynku, jeśli warunki sanitarne nie są zachowane.

Objawy duru brzusznego

Objawy nie pojawiają się natychmiast po zakażeniu. Okres wylęgania wynosi zwykle 10–14 dni, choć może być krótszy (około 3 dni) lub wydłużony nawet do kilku tygodni.

Objawy we wczesnym etapie:

narastająca gorączka — często najniższa rano, rosnąca w ciągu dnia do 39–40°C
osłabienie i ogólne rozbicie
bóle głowy
bóle brzucha, wzdęcia
zaparcia lub biegunka
utrata apetytu
nudności
suchy kaszel
bóle mięśni

W miarę postępu choroby mogą dołączyć:

powiększenie wątroby i śledziony
brunatny nalot na języku
silne odwodnienie
zaburzenia świadomości, senność, splątanie
plamisto-grudkowa wysypka na tułowiu, tzw. różyczka durowa

Po powrocie z podróży każda gorączka trwająca dłużej niż 2–3 dni wymaga pilnej konsultacji lekarskiej z informacją, gdzie i kiedy się przebywało. Nie należy zakładać, że to zwykłe przeziębienie lub zatrucie pokarmowe.

Powikłania duru brzusznego

Choroba nieleczona lub rozpoznana zbyt późno może prowadzić do groźnych powikłań:

perforacja jelita i krwotok wewnętrzny
zapalenie otrzewnej
sepsa
uszkodzenie wątroby, nerek lub mięśnia sercowego
zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych lub mózgu
zapalenie płuc lub stawów
przewlekłe nosicielstwo Salmonella Typhi po przebytej chorobie
nawroty choroby w ciągu kilku tygodni po pozornym wyzdrowieniu

Szczególnie niebezpieczna jest perforacja jelita, wymagająca pilnej interwencji chirurgicznej. Z tego powodu podejrzenie duru brzusznego zawsze wymaga diagnostyki i leczenia prowadzonego przez lekarza.

Diagnostyka — jak rozpoznaje się dur brzuszny?

Lekarz bierze pod uwagę objawy kliniczne, przebieg gorączki oraz — co kluczowe — wywiad podróżny: kraj i region pobytu, czas powrotu, warunki sanitarne, kontakt z lokalną wodą i żywnością, ewentualne zachorowania innych uczestników wyjazdu.

W diagnostyce stosuje się przede wszystkim:

posiew krwi — najskuteczniejszy w pierwszym tygodniu choroby
posiew kału lub moczu
badania laboratoryjne oceniające stan ogólny, w tym morfologię i parametry zapalne
serologię w wybranych sytuacjach

Rozpoznanie wymaga oceny lekarskiej. Samodzielne leczenie gorączki po podróży może zamaskować objawy i opóźnić właściwą diagnozę.

Leczenie duru brzusznego

Leczenie polega na odpowiednio dobranej antybiotykoterapii oraz postępowaniu wspomagającym: nawodnieniu, kontroli gorączki i monitorowaniu stanu pacjenta. W cięższych przypadkach konieczna bywa hospitalizacja.

Nie należy samodzielnie przyjmować antybiotyków „na wszelki wypadek” podczas podróży — nie ma to sensu profilaktycznego, a stwarza ryzyko selekcji opornych szczepów bakterii i maskowania objawów rzeczywistej infekcji.

Rosnąca oporność Salmonella Typhi na antybiotyki to jeden z powodów, dla których skuteczna profilaktyka przed wyjazdem ma coraz większą wartość.

Profilaktyka — jak zmniejszyć ryzyko zakażenia?

Dwie podstawowe warstwy ochrony to: szczepienie przed wyjazdem i higiena jedzenia i picia w trakcie podróży.

Zasady praktyczne:

pij wodę butelkowaną lub przegotowaną, nie pij z kranu
unikaj lodu w napojach, gdy nie masz pewności z jakiej wody powstał
jedz potrawy dobrze ugotowane i podawane na gorąco
unikaj surowych warzyw i owoców, których nie możesz samodzielnie obrać
myj ręce wodą i mydłem lub używaj żelu dezynfekującego z alkoholem
nie myj zębów wodą z kranu w krajach ryzyka
unikaj niepewnych straganów i potraw stojących długo w cieple

Szczepienie nie zwalnia z higieny. Higiena bez szczepienia nie daje pełnej ochrony. Najskuteczniejsze jest połączenie obu działań.

Szczepienie przeciw durowi brzusznemu

Szczepienie jest zalecane podróżnym wyjeżdżającym do regionów endemicznych, szczególnie gdy planują:

dłuższy pobyt poza kurortami
korzystanie z lokalnej gastronomii i street foodu
podróżowanie poza dużymi miastami
wolontariat, pracę terenową lub wyjazd w delegację
pobyt w rejonach po klęskach żywiołowych

Szczepienie przeciw durowi brzusznemu

Szczepienie jest zalecane podróżnym wyjeżdżającym do regionów endemicznych, szczególnie gdy planują:

dłuższy pobyt poza kurortami
korzystanie z lokalnej gastronomii i street foodu
podróżowanie poza dużymi miastami
wolontariat, pracę terenową lub wyjazd w delegację
pobyt w rejonach po klęskach żywiołowych

W SafeInTravel dostępne są dwa preparaty przeciw durowi brzusznemu: Typhim Vi (szczepionka iniekcyjna) i Vivotif (szczepionka doustna). Dobór preparatu zależy od wieku, czasu do wyjazdu, stanu zdrowia i przeciwwskazań — decyduje lekarz podczas kwalifikacji.

Typhim Vi — szczepionka iniekcyjna

Podawana w jednym zastrzyku, wygodna przy krótkim czasie do wyjazdu. Ochrona utrzymuje się zwykle około 3 lat. Przy kolejnych podróżach do regionów ryzyka warto omówić z lekarzem dawkę przypominającą.

Vivotif — szczepionka doustna

Przyjmowana w kilku dawkach doustnych według ustalonego schematu, dlatego wymaga wcześniejszego zaplanowania wizyty. Nie jest odpowiednia dla każdego pacjenta — decyzja po konsultacji.

Kiedy zaszczepić się przed wyjazdem?

Kilka tygodni przed wylotem. Przy szczepieniu doustnym czas do wyjazdu musi być wystarczający, by przyjąć wszystkie dawki i dać organizmowi czas na wytworzenie odporności. Jeśli wyjazd jest nagły — nadal warto skontaktować się z gabinetem. Lekarz oceni, który preparat sprawdzi się w dostępnym czasie i co jeszcze warto uwzględnić w profilaktyce.

Kto powinien szczególnie rozważyć szczepienie?

Warto porozmawiać z lekarzem o szczepieniu, jeśli:

lecisz do Azji Południowej lub Południowo-Wschodniej
podróżujesz do Afryki Subsaharyjskiej
planujesz pobyt w Ameryce Łacińskiej
będziesz jeść lokalnie, korzystać ze street foodu lub nocować poza hotelami
jedziesz na wolontariat, praktyki lub delegację
podróżujesz z dziećmi lub osobami z obniżoną odpornością
już wcześniej miałeś poważne problemy zdrowotne po podróży

Czy szczepienie jest obowiązkowe?

Szczepienie przeciw durowi brzusznemu nie jest obowiązkowym wymogiem wjazdowym (inaczej niż np. żółta gorączka w części krajów), ale jest zalecane przy podróżach do regionów ryzyka. Brak obowiązku formalnego nie oznacza braku realnego ryzyka zachorowania.

Centrum Szczepień Wrocław

Dur brzuszny - w pakiecie

Dur brzuszny wchodzi też w skład kilku pakietów szczepień dostępnych w Safe In Travel — dla Azji, Afryki, Ameryki Południowej i Pakietu Hotelowego.

Konsultacje

Pakiety Szczepień

Dostępność terminów

Dur Brzuszny FAQ?

Czy dur brzuszny to to samo co tyfus?

W języku potocznym dur brzuszny bywa nazywany tyfusem brzusznym. To ta sama choroba — zakażenie bakterią Salmonella Typhi. Nie należy mylić go z durem plamistym, który jest zupełnie inną chorobą przenoszoną przez wszy.

Czy szczepionka chroni w 100%?

Nie. Szczepienie zmniejsza ryzyko zachorowania i ciężkiego przebiegu, ale nie zastępuje zasad higieny jedzenia i picia. W podróży nadal uważaj na wodę, lód, surowe produkty i czystość rąk.

Ile lat działa szczepienie?

Ochrona po szczepieniu utrzymuje się zwykle około 3 lat. Przy kolejnych podróżach do regionów ryzyka warto sprawdzić z lekarzem, czy potrzebna jest dawka przypominająca.

Czy można zaszczepić się tuż przed wyjazdem?

Lepiej nie czekać do ostatniej chwili. Przy szczepionce iniekcyjnej potrzeba około 1–2 tygodni na wytworzenie odporności, przy doustnej — kilku dni po zakończeniu schematu. Jeśli termin jest bardzo krótki, zadzwoń — lekarz oceni, czy szczepienie nadal ma sens.

Czy po szczepieniu mogą wystąpić działania niepożądane?

Jak po każdym szczepieniu mogą pojawić się łagodne objawy: ból w miejscu wkłucia, lekkie osłabienie, stan podgorączkowy. Szczegółowe informacje dotyczące przeciwwskazań i zaleceń po szczepieniu przekazuje lekarz podczas kwalifikacji.

Czy dur brzuszny jest w pakietach szczepień SafeInTravel?

Tak. Szczepienie przeciw durowi brzusznemu wchodzi w skład kilku pakietów podróżnych: dla Azji, Afryki, Ameryki Południowej i Pakietu Hotelowego. Wybór pakietu lub szczepień indywidualnych zależy od kierunku i charakteru wyjazdu.

O autorce

lek. Anna Dukiel

Lekarz z ponad 1000 przygotowanych pacjentów do wyjazdów na wszystkie kontynenty. Specjalizuję się w ocenie ryzyka zdrowotnego dla podróżnych kierujących się do Azji, Afryki i Ameryki Południowej — regionów, które znam zarówno z aktualnych rekomendacji medycznych, jak i z własnych wypraw.

Trekking wysokogórski, nurkowanie i wyprawy w głąb dżungli towarzyszą mi od lat. Te doświadczenia pokazały mi, jak wiele zależy od dobrego przygotowania — szczególnie gdy najbliższy szpital jest o kilka godzin drogi. Dlatego podczas konsultacji staram się nie tylko omówić szczepienia, ale też realnie przygotować pacjenta na warunki, które zastanie na miejscu.