+48 696 353 300 8:00-21:00 (pn-sb)

Medycyna podróży

Ochrona przed japońskim zapaleniem mózgu

Dowiedz się więcej o objawach, rejonach występowania, profilaktyce oraz szczepieniu ochronnym Ixiaro.

Szczepienie Ixiaro Zasady ochrony

Czym jest japońskie zapalenie mózgu?

Japońskie zapalenie mózgu to choroba wirusowa przenoszona przez komary, występująca w Azji i w zachodniej części Pacyfiku. Wywołuje ją wirus spokrewniony z wirusami dengi i żółtej febry, ale w odróżnieniu od nich atakuje przede wszystkim układ nerwowy.

Wirus krąży między zwierzętami, głównie świniami i dzikim ptactwem wodnym, a przenoszą go komary z rodzaju Culex. Ma to dwie praktyczne konsekwencje dla podróżnego. Po pierwsze, ryzyko jest największe tam, gdzie te trzy elementy występują razem: na terenach rolniczych z hodowlą trzody, zalanymi polami ryżowymi i płytkimi zbiornikami wody stojącej. W dużych miastach jest ono znikome. Po drugie, komary te żerują przede wszystkim o zmierzchu i w nocy, więc ochrona przed ukąszeniami ma sens głównie po zachodzie słońca, inaczej niż przy dendze, którą przenoszą komary aktywne w dzień.

Człowiek jest w tym łańcuchu ślepą uliczką. Zakażona osoba nie zaraża innych ani nie przekazuje wirusa dalej komarom, więc nie ma potrzeby izolowania chorego.

Japońskie zapalenie mózgu objawy

Okres wylęgania JZM wynosi od 5 do 10 dni (z zakresem 4-16 dni). Przebieg kliniczny cechuje się szerokim spektrum manifestacji, od zakażeń całkowicie bezobjawowych po piorunujące zapalenie mózgu.

Najczęstsze objawy

medical_services

Faza bezobjawowa i łagodna

Około 99% zakażeń przechodzi bez objawów albo pod postacią infekcji przypominającej grypę: gorączka, osłabienie, bóle głowy i mięśni, a u dzieci dodatkowo nudności, wymioty i biegunka.

neurology

Postać ciężka (neurologiczna)

Rozwija się u <1% chorych. Nagły początek z wysoką gorączką, sztywnością karku, zaburzeniami świadomości, śpiączką, drgawkami, porażeniami spastycznymi lub wiotkimi, afazją i psychozą.

pregnant_woman

Zagrożenie dla ciężarnych

Zakażenie w pierwszym i drugim trymestrze wiąże się z ryzykiem przeniesienia wirusa na płód, co może skończyć się poronieniem lub obumarciem płodu.

Objawy alarmowe (faza neurologiczna)

  • thermostat

    Wysoka gorączka z gwałtownym pogorszeniem stanu w ciągu 24-48 godzin

  • neurology

    Sztywność karku i inne objawy oponowe

  • neurology

    Zaburzenia świadomości, splątanie lub śpiączka

  • neurology

    Drgawki (częste zwłaszcza u dzieci) oraz porażenia kończyn

  • neurology

    Zaburzenia mowy (afazja) lub ostre stany psychotyczne

Jak rozpoznać japońskie zapalenie mózgu?

Rozpoznanie stawia się w szpitalu i zawsze na podstawie dwóch rzeczy naraz: objawów neurologicznych oraz informacji, że pacjent wrócił niedawno z Azji. Bez wywiadu o podróży chorobę łatwo pomylić z innym zapaleniem mózgu.

Rozstrzygające jest badanie płynu mózgowo-rdzeniowego, pobieranego przez punkcję lędźwiową, oraz wykrycie w nim swoistych przeciwciał. Szukanie samego wirusa we krwi zwykle nic nie daje, bo znika on z krwiobiegu jeszcze zanim pojawią się objawy mózgowe. To dlatego o rozpoznaniu decyduje serologia, a nie posiew czy badanie na obecność wirusa.

Co składa się na rozpoznanie

BadanieCo pokazujeDlaczego ma znaczenie
Wywiad o podróżyPobyt w rejonie endemicznym w ostatnich tygodniach, pora roku, charakter miejsca.Bez tej informacji lekarz w Polsce nie ma powodu podejrzewać akurat tej choroby.
Płyn mózgowo-rdzeniowyCechy zapalenia o podłożu wirusowym, podwyższone ciśnienie u mniej więcej połowy chorych.Potwierdza, że mamy do czynienia z zapaleniem mózgu i opon, a nie z inną przyczyną gorączki.
Badanie przeciwciałObecność swoistych przeciwciał przeciwko wirusowi, wykrywalnych już w pierwszym tygodniu choroby.To badanie rozstrzyga o rozpoznaniu.
Rezonans magnetycznyOgniska zapalne w głębokich strukturach mózgu, charakterystyczne dla tej choroby.Pozwala odróżnić ją od innych zapaleń mózgu i ocenić rozległość uszkodzeń.

Leczenia przyczynowego nie ma. Postępowanie polega na leczeniu objawowym w szpitalu: opanowaniu obrzęku mózgu i drgawek oraz podtrzymywaniu oddychania. To główny powód, dla którego przy tej chorobie wszystko sprowadza się do zapobiegania.

Profilaktyka i szczepienie

Zaplanuj ochronę przed wyjazdem

Sprawdź, na czym polega szczepienie, dla kogo jest przeznaczone i jak wygląda kwalifikacja lekarska w naszym Centrum Szczepień.

Sprawdź ofertę szczepienia

Grupy ryzyka JZM

Ryzyko zachorowania jest dla turysty niewielkie, ale rozkłada się nietypowo: prawie każde zakażenie przechodzi niezauważone, a te nieliczne, które dają objawy mózgowe, kończą się źle nieproporcjonalnie często.

Dlaczego ta choroba jest groźna mimo niskiego ryzyka

Objawy neurologiczne rozwijają się u około 1 na 250 zakażonych. Problem w tym, że w tej grupie umiera od 20 do 30 procent chorych, a u 30 do 50 procent tych, którzy przeżyją, pozostają trwałe następstwa neurologiczne. Leczenia przyczynowego nie ma, więc przebieg zależy głównie od tego, jak daleko zdążyło zajść uszkodzenie mózgu.

Co pozostaje po przechorowaniu

  • Niedowłady i porażenia - osłabienie lub bezwład kończyn oraz zaburzenia równowagi i koordynacji ruchów.
  • Objawy przypominające chorobę Parkinsona - spowolnienie ruchowe, sztywność mięśni, drżenie i uboga mimika twarzy.
  • Zaburzenia pamięci i zachowania - u dzieci także opóźnienie rozwoju, u dorosłych zmiany nastroju, drażliwość i trudności z koncentracją.
  • Padaczka - napady drgawkowe wynikające z trwałego uszkodzenia mózgu, często trudne do opanowania lekami.

Kto jest najbardziej narażony

W samej Azji chorują przede wszystkim dzieci poniżej 15. roku życia, bo dorośli mieszkańcy zdążyli nabyć odporność po przebytych, zwykle bezobjawowych zakażeniach. Podróżny z Polski takiej odporności nie ma w żadnym wieku i to jest właściwy powód, dla którego przy dłuższych pobytach na wsi w rejonie endemicznym rozważa się szczepienie.

Gdzie występuje japońskie zapalenie mózgu?

JZM występuje endemicznie w 24 krajach Azji Południowo-Wschodniej, Azji Południowej, Azji Wschodniej oraz w rejonach Pacyfiku i północno-wschodniej Australii.

Obszar endemiczny (wiejska Azja)Niższe ryzyko lub obrzeżaPoza zasięgiem JZM

Mapa poglądowa na podstawie danych WHO i CDC o endemiczności JZM. Ryzyko dotyczy przede wszystkim terenów wiejskich i dłuższych pobytów - o szczepieniu dla konkretnej trasy decyduje lekarz na konsultacji.

Geograficzne rozprzestrzenienie

Największe obciążenie rejestruje się na obszarach wiejskich Chin, Indii, Nepalu, Bangladeszu, Wietnamu, Kambodży oraz Indonezji. W krajach takich jak Japonia, Korea Płd. czy Tajwan zapadalność drastycznie spadła dzięki masowym szczepieniom.

Ekspansja geograficzna

W latach 2021-2022 po raz pierwszy odnotowano szerokie rozprzestrzenienie się JEV w południowo-estuarnych i południowo-wschodnich stanach Australii (z powodu zmian klimatycznych sprzyjających namnażaniu komarów Culex).
Sezonowość zmienia poziom ryzyka

Sezonowość: W klimacie umiarkowanym zachorowania występują latem i jesienią. W klimacie tropikalnym transmisja trwa całorocznie, nasilając się podczas pór monsunowych i sztucznego nawadniania pól ryżowych.

Jak skutecznie zapobiegać JZM?

Zapobieganie japońskiemu zapaleniu mózgu opiera się na zintegrowanej strategii, łączącej immunizację (profilaktykę swoistą) z metodami ochrony nieswoistej.

Niefarmakologiczne metody zapobiegania

  • pest_control

    Unikanie komarów

    Ogranicz aktywność na zewnątrz od zmierzchu do świtu (pora najwyższej aktywności komarów z rodzaju Culex).

  • pest_control

    Zabezpieczenie noclegu

    Wybieraj klimatyzowane pokoje ze szczelnymi siatkami. Stosuj moskitiery nasączone permetryną nad łóżkiem.

  • check_circle

    Odpowiednia odzież

    Noś luźne, jasne ubrania zakrywające ramiona i nogi, impregnując tkaniny permetryną przed wyjazdem.

  • water_drop

    Unikanie stref ryzyka

    Unikaj noclegów w pobliżu gospodarstw rolnych, hodowli świń, pól ryżowych oraz zbiorników stojącej wody.

Stosowanie repelentów w tropikach

Stosowanie chemicznych repelentów na odkryte części ciała to najskuteczniejszy sposób zapobiegania ukąszeniom. Produkty nakładaj 15-20 minut po kremie przeciwsłonecznym.
Nie łącz dwóch repelentów na tej samej skórze

Nie łącz preparatów z DEET i ikarydyną na tej samej powierzchni skóry - nakładanie dwóch repelentów nie zwiększa ochrony. Wybierz jedną substancję czynną i stosuj ją zgodnie z ulotką. DEET obniża natomiast skuteczność filtrów przeciwsłonecznych, dlatego krem z filtrem nakładaj pierwszy i odczekaj około 15 minut.

Jak prawidłowo stosować repelent?

Prawidłowa kolejność nakładania preparatów na skórę decyduje o ich skuteczności i bezpieczeństwie.

  1. 1
    Najpierw filtr UV

    Nałóż krem przeciwsłoneczny (SPF 30-50) na czystą skórę jako pierwszą warstwę ochronną.

  2. 2
    Czas na wchłonięcie

    Odczekaj od 15 do 20 minut, pozwalając filtrowi przeciwsłonecznemu na całkowite wchłonięcie.

  3. 3
    Aplikacja repelentu

    Dopiero po wyschnięciu filtra nanieś repelent (aerozol rozpyl na dłonie, potem na twarz, omijając oczy i usta).

  4. 4
    Zmycie po powrocie

    Po wejściu do bezpiecznego pomieszczenia dokładnie zmyj repelent ze skóry ciepłą wodą i mydłem. Ponowną warstwę nakładaj dopiero przed kolejnym wyjściem, a nie na starą.

Co zabrać do miejsc występowania japońskiego zapalenia mózgu?

clean_hands

Profilaktyka wektorowa i higiena

medical_services

Farmakoterapia i ochrona

Szczepienie przeciw JZM

lek. med. Anna Dukiel
stethoscope lek. med. Anna Dukiel

Konsultacja, kwalifikacja i szczepienie zwykle odbywają się podczas tej samej wizyty, nie ma konieczności rezerwacji szczepionek.

W Unii Europejskiej jedyną zarejestrowaną szczepionką chroniącą przed JZM jest preparat Ixiaro. Jest to szczepionka inaktywowana namnażana w liniach komórkowych Vero.

  • vaccines Preparat: Ixiaro (inaktywowana, adsorbowana na wodorotlenku glinu).
  • schedule Schematy i dawki: Dorośli (18-65 lat): konwencjonalny (0 i 28 dzień) lub przyspieszony (0 i 7 dzień). Dzieci i seniorzy: wyłącznie konwencjonalny. Dawka przypominająca po 12-24 miesiącach.
  • payments Cena: 670 zł za dawkę (ampułko-strzykawka), do tego badanie kwalifikacyjne przed każdą dawką (70 zł). Jeśli korzystasz z konsultacji lekarskiej (100 zł), kwalifikacja przy tej wizycie jest w niej zawarta.
UMÓW SZCZEPIENIE Cennik szczepień

Rezerwacja szczepienia Ixiaro przeciwko JZM we Wrocławiu

Po powrocie z podróży

Japońskie zapalenie mózgu a powrót z podróży

Autoobserwacja zdrowia po powrocie z tropików pozwala wcześnie wykryć ewentualne zakażenie i wdrożyć leczenie.

schedule

Objawy mogą wystąpić już po powrocie

Objawy kliniczne mogą zamanifestować się po powrocie do kraju. W razie potwierdzenia JZM pacjent wymaga natychmiastowej hospitalizacji na oddziale zakaźnym i intensywnego leczenia objawowego (brak jest skutecznego leczenia przyczynowego).

Nie istnieje leczenie przyczynowe

Japońskie zapalenie mózgu nie poddaje się leczeniu przyczynowemu. Jedynym sposobem ochrony przed trwałym kalectwem neurologicznym lub zgonem są szczepienia ochronne przed wyjazdem.

Częste pytania

Nie, wirus japońskiego zapalenia mózgu nie przenosi się bezpośrednio z osoby na osobę. Człowiek jest tzw. przypadkowym i ostatecznym żywicielem. Poziom wiremii u ludzi jest zbyt niski, by komar żerujący na zakażonym człowieku mógł pobrać dawkę wirusa zdolną do dalszej transmisji. Wyjątkowo do zakażenia może dojść poprzez transfuzję krwi lub preparatów krwiopochodnych pochodzących od dawcy będącego w fazie aktywnej wiremii.
Szczepienie przeciwko JZM jest zalecane dla podróżnych udających się do tych krajów, zwłaszcza jeśli planują oni pobyt dłuższy niż miesiąc lub zamierzają przebywać na obszarach wiejskich, rolniczych, w pobliżu pól ryżowych, bagien oraz ferm hodowli trzody chlewnej. Nawet przy krótszych podróżach szczepienie należy poważnie rozważyć, jeśli planowana jest aktywność outdoorowa (trekking, camping, jazda na rowerze) w godzinach wieczornych i nocnych.
Nie, szczepionka Ixiaro zawiera inaktywowany wirus japońskiego zapalenia mózgu i chroni wyłącznie przed JZM. Mimo podobieństwa klinicznego obydwu neuroinfekcji, Kleszczowe Zapalenie Mózgu (KZM) wywoływane jest przez inny wirus, przenoszony przez kleszcze w Europie i Azji, który wymaga oddzielnego szczepienia ochronnego (np. preparatem FSME-IMMUN lub Encepur).
Tak, przeżycie ostrej fazy japońskiego zapalenia mózgu i wyzdrowienie skutkuje wygenerowaniem silnej i trwałej odpowiedzi immunologicznej, co zapewnia odporność na ponowne zachorowanie na JZM w przyszłości. Nie zapewnia to jednak żadnej ochrony przed innymi neuroinfekcjami wirusowymi.
Po pełnym cyklu szczepienia podstawowego (2 dawki) odporność rozwija się po około tygodniu od podania drugiej dawki i utrzymuje się przez okres od 12 do 24 miesięcy. Podanie pierwszej dawki przypominającej w drugim roku po szczepieniu podstawowym znacząco wydłuża okres ochrony. U osób dorosłych (w wieku 18-65 lat) wykazano, że po przyjęciu dawki przypominającej długotrwała seroprotekcja utrzymuje się przez okres co najmniej 10 lat.

Zabezpiecz się przed Japońskie zapalenie mózgu

Skonsultuj się z lekarzem, aby upewnić się, czy szczepienie jest zalecane dla Twojego kierunku.

Umów wizytę +48 696 353 300
lek. med. Anna Dukiel

Lekarz, który rozumie podróżnych

lek. med. Anna Dukiel

Lekarz z ponad 1000 przygotowanych pacjentów do wyjazdów na wszystkie kontynenty. Mam doświadczenie w ocenie ryzyka zdrowotnego podróżnych kierujących się do Azji, Afryki i Ameryki Południowej - regionów, które znam zarówno z aktualnych rekomendacji medycznych, jak i z własnych wypraw. Trekking wysokogórski, nurkowanie i wyprawy w głąb dżungli towarzyszą mi od lat.

  • Ponad 1000 przygotowanych podróżnych
  • Doświadczenie z Azji, Afryki i Ameryki Płd.
  • Kwalifikacja zgodna z aktualną wiedzą medyczną
Umów wizytę
Umów wizytę Zadzwoń