+48 696 353 300 8:00–21:00 (pn–sb)

Medycyna podróży

Ochrona przed wścieklizną w podróży

Niemal w 100% śmiertelna choroba wirusowa. Poznaj zasady profilaktyki przedekspozycyjnej i ratującej życie procedury po pokąsaniu.

Szczepienie na wściekliznę Zasady ochrony

Czym jest wścieklizna?

Wścieklizna (rabies) jest jedną z najstarszych i najbardziej niebezpiecznych chorób odzwierzęcych (zoonoz) o charakterze wirusowym. Czynnikiem etiologicznym wywołującym schorzenie jest wirus wścieklizny (Rabies virus, RABV) należący do rodziny Rhabdoviridae (rodzaj Lyssavirus). Jest to wirus otoczkowy zawierający jednoniciowy kwas rybonukleinowy (RNA) o symetrii helikalnej, kształtem przypominający pocisk.

Wirus wykazuje skrajnie wysoki powinowactwo do tkanki nerwowej (neurotropizm). Po wniknięciu do organizmu gospodarza, zazwyczaj poprzez uszkodzenie ciągłości skóry (ugryzienie, zadrapanie), patogen replikuje wstępnie w miocytach w miejscu wniknięcia. Następnie wiriony wiążą się z receptorami acetylocholinowymi w płytce motorycznej i wnikają do zakończeń nerwów obwodowych. Wirus przemieszcza się wzdłuż aksonów drogą wstecznego transportu aksonalnego do rdzenia kręgowego, a stamtąd do ośrodkowego układu nerwowego (mózgowia). Po replikacji w neuronach mózgu wirus rozprzestrzenia się odśrodkowo do innych narządów, w tym w bardzo dużym stężeniu do ślinianek, co ułatwia jego dalszą transmisję.

Wścieklizna charakteryzuje się niemal 100-procentową śmiertelnością po wystąpieniu pierwszych objawów klinicznych, wynikającą z nieodwracalnego zniszczenia struktur mózgowia (zapalenie mózgu i rdzenia kręgowego). Jedynym ratunkiem przed śmiercią jest natychmiastowe wdrożenie profilaktyki poekspozycyjnej (PEP) przed wniknięciem wirusa do struktur ośrodkowego układu nerwowego.

Niniejszy materiał ma charakter wyłącznie informacyjny. W celu uzyskania porady medycznej lub diagnozy należy skonsultować się z lekarzem medycyny podróży.

Wścieklizna objawy

Okres wylęgania wścieklizny u ludzi wynosi najczęściej od 1 do 3 miesięcy, lecz może wahać się od kilku dni do ponad roku (zależy to od miejsca ugryzienia i odległości od ośrodkowego układu nerwowego). Po wystąpieniu pierwszych symptomów klinicznych choroba jest praktycznie w 100% śmiertelna.

Fazy rozwoju wścieklizny

thermostat

Faza zwiastunowa (prodromalna)

Gorączka, ból głowy, ogólne rozbicie, a także specyficzne mrowienie, pieczenie, drętwienie lub ból w miejscu pierwotnego ugryzienia/skaleczenia (parestezje).

psychology

Postać wściekła (porażenna)

Gwałtowny lęk, pobudzenie psychoruchowe, dezorientacja, omamy, ślinotok, bolesne skurcze mięśni krtani i gardła wywoływane przez podmuch wiatru (aerofobia) lub próby picia.

water_drop

Wodowstręt (hydrofobia)

Najbardziej charakterystyczny objaw wścieklizny. Chory reaguje silnym skurczem mięśni oddechowych i gardła na sam widok, dźwięk lub próbę wypicia wody.

Krytyczna procedura po kontakcie (Uratuj życie)

  • wash

    Natychmiastowe przemywanie rany wodą z mydłem przez minimum 15 minut

  • sanitizer

    Dezynfekcja rany środkiem na bazie alkoholu lub jodopowidonu

  • vaccines

    Pilne zgłoszenie się do lekarza w celu podania szczepionki poekspozycyjnej i ew. surowicy (RIG)

Po ugryzieniu lub zadrapaniu przez zwierzę natychmiast rozpocznij procedurę i zgłoś się po pomoc medyczną.

Jak rozpoznać wściekliznę?

Rozpoznanie wścieklizny u ludzi za życia pacjenta jest niezwykle trudne i często stawiane dopiero pośmiertnie. Z tego powodu przy każdym podejrzeniu ekspozycji nie czeka się na diagnostykę, lecz od razu wdraża się profilaktykę ratującą życie.

Za życia pacjenta wściekliznę można potwierdzić za pomocą wykrywania RNA wirusa metodą RT-PCR w ślinie lub w bioptatach skóry (pobranych z karku na granicy owłosienia), a także badaniem przeciwciał w płynie mózgowo-rdzeniowym lub surowicy (u osób nieszczepionych). Ostateczne rozpoznanie u zwierząt i pośmiertnie u ludzi opiera się na badaniu tkanki mózgowej pod kątem obecności tzw. ciałek Negriego oraz badaniach immunofluorescencyjnych (FAT).

Tabela diagnostyki i oceny ryzyka ekspozycji (WHO)

Kategoria ekspozycjiRodzaj kontaktu ze zwierzęciemZalecane postępowanie (PEP)
Kategoria IDotykanie lub karmienie zwierząt, lizanie nieuszkodzonej skóry.Brak konieczności wdrażania procedur profilaktycznych (jeśli wywiad jest pewny).
Kategoria IIPodrapanie, drobne otarcia skóry bez krwawienia, lizanie uszkodzonej skóry.Natychmiastowe szczepienie poekspozycyjne (podanie dawek szczepionki).
Kategoria IIIPojedyncze lub mnogie ugryzienia transdermalne, zadrapania z krwawieniem, zanieczyszczenie błon śluzowych śliną, kontakt z nietoperzami.Natychmiastowe szczepienie poekspozycyjne oraz podanie surowicy / immunoglobuliny (HRIG/ERIG) w ranę i wokół niej.

Profilaktyka i szczepienie

Zaplanuj ochronę przed wyjazdem

Sprawdź, na czym polega szczepienie, dla kogo jest przeznaczone i jak wygląda kwalifikacja lekarska w naszym Centrum Szczepień.

Sprawdź ofertę szczepienia

Grupy ryzyka wścieklizny

W medycynie podróży ocena ryzyka ekspozycji na wściekliznę wymaga zestawienia z innymi zagrożeniami, takimi jak denga. Wścieklizna stanowi skrajne zagrożenie zdrowotne z uwagi na brak skutecznego leczenia po wystąpieniu objawów.

Główne grupy ryzyka

Na ekspozycję na wirusa wścieklizny w podróży najbardziej narażone są następujące grupy:

  • Dzieci – z uwagi na naturalną ciekawość, skłonność do głaskania zwierząt oraz fakt, że rzadziej zgłaszają ugryzienia lub zadrapania rodzicom.
  • Osoby aktywne fizycznie – biegacze, rowerzyści i osoby uprawiające trekking w rejonach endemicznych, które mogą sprowokować psy do ataku.
  • Grotołazi i eksploratorzy jaskiń – z powodu bezpośredniego kontaktu z nietoperzami (nawet małe zadrapanie nietoperza w ciemności może być niezauważone).
  • Pracownicy weterynarii i wolontariusze – mający bezpośredni kontakt z dzikimi lub bezpańskimi zwierzętami.

Gdzie występuje wścieklizna?

Wścieklizna jest chorobą szeroko rozpowszechnioną na całym świecie. Według szacunków WHO wywołuje ona około 59 000 zgonów ludzi rocznie, z czego ponad 95% przypadków ma miejsce w Azji i Afryce.

Wysokie - wścieklizna psia endemicznaUmiarkowane - wścieklizna obecnaNiskie lub kontrolowaneZnikome lub kraj wolny od wścieklizny

Mapa poglądowa na podstawie danych WHO i CDC o endemiczności wścieklizny. O potrzebie szczepienia dla konkretnej trasy decyduje lekarz na konsultacji.

Wysokie ryzyko (endemiczne)

Regiony o słabej kontroli populacji psów wolno żyjących oraz ograniczonym dostępie do profilaktyki poekspozycyjnej. Obejmuje przede wszystkim Indie (ok. 20 000 zgonów rocznie), Azję Południowo-Wschodnią (Wietnam, Filipiny, Tajlandię, Indonezję – w tym wyspę Bali), Azję Środkową oraz większość krajów Afryki Subsaharyjskiej.

Umiarkowane i niskie ryzyko

Kraje Bałkanów (np. Albania, gdzie bezpańskie psy są powszechne), wybrane państwa Ameryki Łacińskiej i Bliskiego Wschodu. Europa Zachodnia, USA, Japonia i Australia są w większości wolne od wścieklizny klasycznej (występującej u psów), choć wirusy pokrewne wciąż krążą u nietoperzy.
Ważne ostrzeżenie

Podczas podróży do krajów wysokiego ryzyka (np. Indie, Indonezja, Bali) dostęp do nowoczesnych szczepionek komórkowych oraz ludzkiej immunoglobuliny (HRIG) może być skrajnie utrudniony. Posiadanie szczepienia przedekspozycyjnego bywa w takich sytuacjach decydujące.

Jak skutecznie chronić się przed wścieklizną?

Profilaktyka wścieklizny w podróży opiera się na unikaniu kontaktu ze zwierzętami oraz szczepieniach ochronnych.

Zasady zachowania w podróży

  • no_meals

    Unikanie kontaktu

    Nigdy nie dotykaj, nie karm ani nie prowokuj dzikich i bezpańskich zwierząt (szczególnie bezpańskich psów, kotów oraz małp w świątyniach).

  • check_circle

    Edukacja dzieci

    Zawsze tłumacz dzieciom, by nie zbliżały się do zwierząt i natychmiast zgłaszały każde zadrapanie lub ugryzienie.

  • local_fire_department

    Bezpieczeństwo w jaskiniach

    Podczas eksploracji jaskiń chroń ciało przed nietoperzami i unikaj wchodzenia w bezpośredni kontakt z nimi.

  • local_fire_department

    Bezpieczne strefy

    Unikaj miejsc, gdzie wolno żyjące zwierzęta wykazują nienaturalne, agresywne lub nietypowo potulne zachowania.

Profilaktyka poekspozycyjna (PEP) – Krok po kroku

W razie ugryzienia lub zadrapania przez podejrzane zwierzę w tropikach, kluczowe jest natychmiastowe działanie:
  • Dokładne umycie rany: Myj ranę wodą z mydłem pod bieżącą wodą przez minimum 15 minut. To najprostsza metoda na usunięcie dużej części wirionów.
  • Dezynfekcja: Przemyj ranę preparatem odkażającym na bazie alkoholu lub jodu.
  • Zgłoszenie do szpitala: Zgłoś się natychmiast do najbliższej placówki medycznej w celu kwalifikacji do podania dawek szczepionki poekspozycyjnej oraz ewentualnego podania immunoglobuliny (RIG).
Ułatwienie leczenia

Osoby uprzednio zaszczepione przed wyjazdem (przedekspozycyjnie) w razie ugryzienia wymagają jedynie podania 2 dawek przypominających szczepionki i są zwolnione z konieczności podania rzadkiej i drogiej immunoglobuliny!

Jak zmniejszyć ryzyko zakażenia wścieklizną?

Wścieklizna przenosi się przez ślinę zakażonych zwierząt (najczęściej wskutek ugryzienia lub zadrapania), dlatego kluczowe jest unikanie kontaktu ze zwierzętami i szybka reakcja po ekspozycji.

  1. 1
    Unikaj kontaktu ze zwierzętami

    Nie zbliżaj się do bezpańskich psów i kotów, małp oraz dzikich zwierząt, nawet jeśli wydają się przyjazne lub oswojone.

  2. 2
    Nie karm i nie prowokuj

    Nie karm, nie głaszcz i nie płosz zwierząt. Szczególną ostrożność zachowaj wobec zwierząt zachowujących się nietypowo lub agresywnie.

  3. 3
    Zabezpiecz nocleg

    Nie zostawiaj jedzenia wabiącego zwierzęta i śpij w zamkniętych pomieszczeniach, zwłaszcza w rejonach występowania nietoperzy.

  4. 4
    Reaguj po kontakcie

    Po ugryzieniu lub zadrapaniu natychmiast przemyj ranę wodą z mydłem przez minimum 15 minut i pilnie zgłoś się po szczepienie poekspozycyjne.

Co warto zabrać na wyjazd?

clean_hands

Środki ratunkowe i higiena

medical_services

Logistyka i ochrona

Szczepienie przedekspozycyjne przeciw wściekliźnie

lek. med. Anna Dukiel
stethoscope Konsultacje & Kwalifikacje

Kwalifikacja i szczepienie

Kompleksowa usługa medyczna
prowadzona przez lekarza.

Szczepienie przed wyjazdem (przedekspozycyjne) jest wysoce zalecane dla podróżnych udających się w regiony endemiczne. Wykorzystuje się bezpieczne, inaktywowane szczepionki komórkowe (np. Verorab, Rabipur).

  • vaccines Preparaty: Verorab lub Rabipur (inaktywowane).
  • schedule Schemat: Dwie dawki: dzień 0 i dzień 7 do 21.
  • payments Cena: 370 zł za dawkę (Verorab, cykl to 2 dawki).
UMÓW SZCZEPIENIE Cennik szczepień

Rezerwacja terminu szczepienia Verorab / Rabipur we Wrocławiu

Po powrocie z podróży

Wścieklizna a powrót z podróży

Autoobserwacja zdrowia po powrocie z tropików pozwala wcześnie wykryć ewentualne zakażenie i wdrożyć leczenie.

schedule

Po powrocie

Okres wylęgania wścieklizny wynosi zwykle od 1 do 3 miesięcy.

Wścieklizna charakteryzuje się długim okresem wylęgania, dlatego w razie jakiegokolwiek ugryzienia, zadrapania lub ślinotoku podejrzanego zwierzęcia za granicą, profilaktyka poekspozycyjna musi zostać wdrożona natychmiast na miejscu, jeszcze przed powrotem do kraju. Jeżeli po powrocie z podróży pojawią się jakiekolwiek niepokojące objawy neurologiczne, stany gorączkowe czy parestezje wokół dawno zagojonej rany po ugryzieniu, należy pilnie zgłosić się do szpitala zakaźnego.

Ważne

Zaniechanie profilaktyki poekspozycyjnej przed pojawieniem się pierwszych objawów klinicznych wścieklizny oznacza nieuchronną śmierć pacjenta.

Częste pytania

Nie, szczepienie przedekspozycyjne nie zwalnia całkowicie z leczenia, ale znacząco je upraszcza i czyni bezpieczniejszym. Osoba zaszczepiona, która została ugryziona, musi przyjąć 2 dawki przypominające szczepionki (w dniach 0 i 3). Najważniejszą korzyścią jest jednak to, że nie musi przyjmować surowicy (immunoglobuliny), która jest bardzo trudna do zdobycia w krajach rozwijających się i wykazuje wyższe ryzyko działań niepożądanych.
Należy natychmiast przemywać ranę wodą z mydłem pod bieżącą wodą przez 15 minut i pilnie udać się do lekarza. Konieczne będzie podanie pełnego cyklu poekspozycyjnego (zwykle 4 lub 5 dawek szczepionki w dniach 0, 3, 7, 14, 28) oraz natychmiastowe podanie immunoglobuliny (RIG) wokół rany. Wiele lokalnych placówek w Afryce czy Azji nie posiada surowicy, co może wymagać natychmiastowej ewakuacji medycznej.
Tak, wściekliznę mogą przenosić wszystkie ssaki. Zadrapania przez małpy (np. w świątyniach na Bali czy w Tajlandii) lub koty stanowią częstą przyczynę kwalifikacji do profilaktyki poekspozycyjnej u turystów. Wirus wścieklizny może znajdować się na pazurach zwierzęcia z powodu ich wylizywania.
Pełny cykl 3 dawek zapewnia wieloletnią pamięć immunologiczną. U osób zdrowych nie ma konieczności rutynowego podawania dawek przypominających przed każdą podróżą, jednak w razie ponownej ekspozycji (ugryzienia) zawsze podaje się 2 dawki przypominające w celu szybkiej stymulacji produkcji przeciwciał.

Zabezpiecz się przed Wścieklizna

Skonsultuj się z lekarzem medycyny podróży, aby upewnić się, czy szczepienie jest zalecane dla Twojego kierunku.

Umów wizytę +48 696 353 300
lek. med. Anna Dukiel

Lekarz, który rozumie podróżnych

lek. med. Anna Dukiel

Lekarz z ponad 1000 przygotowanych pacjentów do wyjazdów na wszystkie kontynenty. Mam doświadczenie w ocenie ryzyka zdrowotnego podróżnych kierujących się do Azji, Afryki i Ameryki Południowej - regionów, które znam zarówno z aktualnych rekomendacji medycznych, jak i z własnych wypraw. Trekking wysokogórski, nurkowanie i wyprawy w głąb dżungli towarzyszą mi od lat.

  • Ponad 1000 przygotowanych podróżnych
  • Doświadczenie z Azji, Afryki i Ameryki Płd.
  • Kwalifikacja zgodna z aktualną wiedzą medyczną
Umów wizytę
Umów wizytę Zadzwoń