W skrócie
Kenia przyciąga przede wszystkim safari w Masai Mara, Amboseli i Tsavo, a wiele osób łączy je z kilkoma dniami nad Oceanem Indyjskim albo z dalszą podróżą do Tanzanii. Każdy z tych wariantów ma trochę inne wymagania zdrowotne, dlatego przygotowanie zaczyna się od trasy i długości pobytu. Pełną listę szczepień dla tego kierunku zawiera strona Kenii. Ten artykuł skupia się na tym, co trzeba załatwić przed wylotem i o czym pamiętać w trakcie safari.
Szczepienia przed wylotem do Kenii
Lekarz zaczyna od sprawdzenia szczepień, które już masz, w tym przeciw odrze, błonicy, tężcowi i polio. Większości osób jadących do Kenii zaleca się też szczepienie przeciw WZW typu A i durowi brzusznemu, bo obie choroby przenoszą się przez wodę i żywność. CDC przypomina przy tym, że szczepionka przeciw durowi brzusznemu nie chroni w stu procentach, więc zasad higieny jedzenia trzeba przestrzegać także po niej.
Przeciw wściekliźnie szczepi się zwykle przy dłuższym pobycie, wolontariacie, pracy ze zwierzętami albo podróży z dziećmi. Według CDC psy chore na wściekliznę są w Kenii częste, a szczepionki do podania po ugryzieniu bywają dostępne tylko w większych ośrodkach. Szczepienie przeciw meningokokom wchodzi w grę przy wyjeździe na północ kraju w porze suchej, mniej więcej od grudnia do czerwca.
Część szczepień wymaga kilku dawek rozłożonych na tygodnie, a ochrona nie pojawia się od razu. Wizytę umawia się więc z wyprzedzeniem co najmniej kilku tygodni, a przy żółtej gorączce trzeba pamiętać o dodatkowym terminie opisanym niżej.
Żółta gorączka i certyfikat szczepienia
CDC zaleca szczepienie przeciw żółtej gorączce wszystkim podróżnym do Kenii od 9. miesiąca życia, z wyjątkiem osób, których pobyt ogranicza się do samego Nairobi, wybrzeża (hrabstwa Mombasa, Kilifi, Kwale, Lamu i Tana River) albo hrabstw Mandera, Wajir i Garissa na północnym wschodzie. Typowa trasa safari wychodzi poza te obszary, więc w praktyce szczepienie dotyczy większości turystów.
Osobną sprawą jest wymóg wjazdowy. Kenia żąda certyfikatu od podróżnych w wieku od roku, którzy przyjeżdżają z kraju z ryzykiem żółtej gorączki, czyli na przykład z Ugandy albo Etiopii. Przy bezpośrednim locie z Polski formalnie go nie potrzebujesz, ale sytuacja zmienia się przy łączeniu krajów. Kenia sama należy do krajów ryzyka, więc przy dalszej podróży do Tanzanii albo na Zanzibar certyfikat może zostać sprawdzony na granicy. Szczepienie wpisuje się do Międzynarodowej Książeczki Szczepień, a certyfikat zaczyna obowiązywać 10 dni po podaniu szczepionki, co trzeba uwzględnić przy terminie wizyty. Szczegóły i przeciwwskazania omawia poradnik o żółtej gorączce.
Malaria w parkach narodowych i na wybrzeżu
Malaria jest najpoważniejszym zagrożeniem zdrowotnym w Kenii. Według CDC występuje we wszystkich rejonach położonych poniżej 2500 m, łącznie z parkami narodowymi, a NaTHNaC ocenia ryzyko w kraju jako wysokie. Bardzo niskie jest tylko w samym Nairobi i na wyżynach powyżej 2500 m. W Kenii dominuje Plasmodium falciparum, czyli pasożyt odpowiedzialny za najcięższy przebieg choroby.
Na safari i na wybrzeżu lekarz zwykle zaleca chemioprofilaktykę. Do wyboru są atowakwon z proguanilem, doksycyklina albo meflochina. Każdy z tych leków ma inny schemat, czas przyjmowania przed wyjazdem i po powrocie oraz inne przeciwwskazania, dlatego dobiera się go indywidualnie, z uwzględnieniem innych leków, ciąży i wieku. Leki nie dają pełnej ochrony, więc obok nich potrzebna jest ochrona przed ukąszeniami.
- Repelent nakładany od zmierzchu, bo komary z rodzaju Anopheles kłują głównie wieczorem i w nocy. Po prysznicu i po kilku godzinach trzeba nałożyć kolejną warstwę.
- Długie rękawy i nogawki przy kolacji w lodge'y i podczas wieczornych przejazdów.
- Moskitiera nad łóżkiem, szczególnie w namiotach i obozach bez szczelnych siatek w oknach.
Temperatura od 38 stopni Celsjusza w ciągu roku od powrotu z Kenii wymaga pilnej konsultacji i badania w kierunku malarii, także po przyjmowaniu leków profilaktycznych. Lekarzowi trzeba powiedzieć o pobycie w Afryce. Na wyjazd w teren przydaje się też szybki test na malarię, który nie zastępuje jednak wizyty u lekarza.
Woda, jedzenie i kąpiel w jeziorach
Lodge’e na safari mają zwykle sprawdzone zaplecze kuchenne, ale w drodze między parkami, w Nairobi i na wybrzeżu obowiązują zasady znane z innych krajów tropikalnych. Pije się wodę butelkowaną z nienaruszonym zamknięciem, z ostrożnością podchodzi do lodu z nieznanego źródła i surowych produktów, a ręce myje albo dezynfekuje przed każdym posiłkiem. Szczegółowe zasady wyboru jedzenia opisaliśmy w artykule o Wietnamie.
Mniej znanym ryzykiem jest schistosomatoza, czyli choroba pasożytnicza, którą można się zarazić przy kontakcie ze słodką wodą. CDC odradza w Kenii kąpiel w jeziorach, stawach i rzekach. Basen z chlorowaną wodą i kąpiel w oceanie tego ryzyka nie niosą.
Safari: słońce, kurz i odległość od szpitala
Dzień na safari to często kilka godzin w otwartym samochodzie, w pełnym słońcu i w kurzu, z przerwą w środku dnia. Wiatr podczas jazdy chłodzi skórę, więc pragnienie przychodzi późno. Przydają się krem z wysokim filtrem, okulary przeciwsłoneczne, nakrycie głowy, lekka przewiewna odzież i stały zapas wody w samochodzie. Według CDC wypadki drogowe są najczęstszą przyczyną zgonów zdrowych podróżnych za granicą, a na safari pokonuje się setki kilometrów po nieutwardzonych drogach, dlatego pasy zapina się także w samochodzie terenowym.
Jeśli w planie jest wejście na Mount Kenya albo inny pobyt powyżej 2500 m, trzeba powiedzieć o tym lekarzowi. Choroba wysokościowa może pojawić się u każdego, niezależnie od kondycji, a zasady aklimatyzacji opisaliśmy przy okazji trekkingu w Nepalu.
Apteczka na safari
W parkach narodowych apteki praktycznie nie ma, dlatego apteczkę kompletuje się przed wylotem i wozi przy sobie, a nie w bagażu, który zostaje w hotelu.
Podstawa
- leki przyjmowane na stałe, z zapasem na kilka dni
- lek przeciwbólowy i przeciwgorączkowy
- środki na biegunkę i elektrolity do nawadniania
- materiały opatrunkowe i środek do dezynfekcji ran
- repelent i krem z wysokim SPF
Po konsultacji z lekarzem
- leki do chemioprofilaktyki malarii
- antybiotyk na wypadek ciężkiej biegunki podróżnych
- szybki test na malarię na wyjazd w teren
- leki na chorobę wysokościową przy wejściu na Mount Kenya
Leki na receptę przewozi się w oryginalnych opakowaniach. Przy lekach przeciwbólowych z grupy opioidów i lekach nasennych potrzebne jest zaświadczenie od lekarza po angielsku, bo w Kenii podlegają one ścisłej kontroli.
Ubezpieczenie i transport medyczny
Według MSZ każdy przyjeżdżający do Kenii na mniej niż 12 miesięcy musi wykupić obowiązkowe kenijskie ubezpieczenie medyczne, także dla dzieci. Można to zrobić przy wypełnianiu wniosku o elektroniczne zezwolenie na wjazd (eTA). Niezależnie od tego potrzebna jest własna polisa podróżna. Przed wyjazdem trzeba sprawdzić, czy obejmuje safari, trekking i inne planowane aktywności oraz transport medyczny, w tym lotniczy. Prywatne szpitale w Nairobi i Mombasie mają dobry standard, ale z wielu parków dojazd do nich zajmuje kilka godzin.
Na początku października w Nairobi potwierdzono importowany przypadek choroby wywołanej wirusem Bundibugyo, czyli odmiany Eboli. Według WHO do 26 października potwierdzono w Kenii 9 zachorowań, wszystkie wśród osób z kontaktu z pierwszym chorym, objętych wcześniej kwarantanną, bez dowodów szerzenia się wirusa w społeczności. CDC zaleca zwykłe środki ostrożności: unikanie kontaktu z osobami z gorączką i ich płynami ustrojowymi. Gorączka, osłabienie, wymioty, biegunka albo nietypowe krwawienia w trakcie pobytu oznaczają konieczność odizolowania się od innych i telefonicznego kontaktu z placówką medyczną przed przyjazdem do niej. Przed wylotem warto sprawdzić aktualne komunikaty MSZ.
Lista przed wylotem
- Konsultacja lekarska z kilkutygodniowym wyprzedzeniem, z omówieniem trasy i długości pobytu.
- Szczepienia, w tym przeciw żółtej gorączce co najmniej 10 dni przed wjazdem do kraju, który wymaga certyfikatu.
- Profilaktyka malarii dobrana przez lekarza, repelent i moskitiera.
- Apteczka skompletowana w Polsce, z lekami na receptę w oryginalnych opakowaniach.
- Ochrona przed słońcem i zapas wody na całodzienne przejazdy.
- Ubezpieczenie kenijskie oraz własna polisa z transportem medycznym.
Ostateczny plan przygotowań lekarz ustala na podstawie trasy, wieku i historii szczepień, a przy łączeniu Kenii z Tanzanią trzeba też uwzględnić wymogi drugiego kraju, które opisuje strona Tanzanii. Plan wyjazdu można omówić podczas konsultacji online, a szczepienia wykonuje się w gabinecie we Wrocławiu, gdzie trafiają do Międzynarodowej Książeczki Szczepień.





