Mity i fakty o zdrowiu w podróży

W skrócie

Część pytań wraca na konsultacjach przed wyjazdem tak często, że da się je spisać z pamięci. Zwykle opierają się na czymś, co pacjent usłyszał od znajomych albo przeczytał na forum podróżniczym, i zwykle mają w sobie ziarno prawdy, które łatwo pomylić z całą odpowiedzią. Poniżej cztery takie przekonania z naszej rolki, każde z rozwinięciem i źródłem.

Alkohol do posiłku nie dezynfekuje jedzenia ani lodu

Przekonanie, że kieliszek wódki albo drink do ulicznego jedzenia „wypali” bakterie, nie ma oparcia w żadnych zaleceniach dla podróżnych. Etanol działa bakteriobójczo w stężeniach stosowanych do dezynfekcji. Według CDC skuteczne są preparaty do rąk zawierające od 60 do 95% alkoholu, a piwo, wino i większość drinków mają od kilku do kilkunastu procent. W żołądku stężenie spada jeszcze bardziej, bo alkohol miesza się z treścią pokarmową.

Specjaliści medycyny podróży z TravelWell Center przy Emory University ujmują to wprost: dodanie alkoholu do innego napoju nie sterylizuje go. Bezpieczeństwo napoju z fabrycznie zamkniętej butelki wynika z tego, jak został przygotowany i zamknięty w zakładzie, więc kostki lodu dorzucone do szklanki psują cały efekt. Lód zrobiony z kranówki przenosi te same drobnoustroje co woda, z której powstały, a zamrożenie ich nie zabija.

Przed zatruciem pokarmowym w podróży chronią te same zasady co zawsze: jedzenie podawane gorące i przygotowywane na oczach klienta, owoce obierane samodzielnie, napoje z zamkniętych butelek albo przegotowane, napoje bez lodu tam, gdzie woda z kranu nie nadaje się do picia, oraz mycie rąk przed posiłkiem. CDC zaleca picie wyłącznie napojów zamkniętych fabrycznie, chlorowanych, przegotowanych lub w inny sposób uzdatnionych.

Biegunka podróżnych: kiedy wystarczy nawodnienie, a kiedy potrzebny jest antybiotyk

Biegunka podróżnych dotyczy według CDC od 30 do 70% osób w ciągu dwóch tygodni pobytu, zależnie od kierunku. Większość przypadków wywołują bakterie, CDC szacuje ich udział na 75-90%. Wirusy jelitowe odpowiadają za co najmniej 10-25% zachorowań, a pierwotniaki łącznie za około 10%. Mimo przewagi bakterii łagodna biegunka nie wymaga antybiotyku, bo postać bakteryjna ustępuje zwykle sama po 3-7 dniach, a wirusowa po 2-3 dniach. O leczeniu decyduje nasilenie objawów.

Antybiotyk przyjęty bez potrzeby nie jest obojętny. CDC zwraca uwagę, że antybiotykoterapia w czasie podróży zwiększa ryzyko kolonizacji jelit bakteriami opornymi na antybiotyki, wytwarzającymi enzymy ESBL, które podróżny przywozi potem do domu. Zaburza też własną florę bakteryjną jelit i sprzyja zakażeniu Clostridioides difficile.

Przy krwi w stolcu albo gorączce nie stosuje się samego loperamidu, ponieważ hamuje on perystaltykę i może przedłużać zakażenie bakteryjne. Dawkowanie antybiotyku na wypadek ciężkiej biegunki w miejscu bez dostępu do lekarza warto ustalić na konsultacji przed wyjazdem, z uwzględnieniem kierunku podróży i lokalnej oporności bakterii.

Odporność na WZW A po przechorowaniu i po szczepieniu

Zdanie z rolki jest prawdziwe, ale łączy dwie różne sytuacje, które warto rozdzielić.

Osoba, która przechorowała wirusowe zapalenie wątroby typu A, ma odporność na całe życie. WHO podaje, że niemal wszyscy chorzy wracają do pełni zdrowia i zachowują trwałą odporność, także po zakażeniu bezobjawowym, które u małych dzieci jest regułą. Kto nie wie, czy chorował, może sprawdzić to badaniem krwi na przeciwciała anty-HAV w klasie IgG. Dodatni wynik u osoby nieszczepionej oznacza przebyte zakażenie i szczepienie nie jest wtedy potrzebne.

Po szczepieniu trwała odporność wymaga pełnego schematu. U dorosłych podaje się dwie dawki inaktywowanej szczepionki w odstępie zwykle od 6 do 12 lub 18 miesięcy, zależnie od preparatu. Według CDC już po pierwszej dawce ponad 90% zaszczepionych ma po miesiącu poziom przeciwciał chroniący przed zachorowaniem, dlatego jedna dawka przed wyjazdem wystarcza na tę podróż. Druga dawka utrwala odporność. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH podaje, że dwie dawki wystarczą, aby uodpornić się na całe życie. CDC potwierdza utrzymywanie się przeciwciał przez co najmniej 20 lat i po ukończonym schemacie nie zaleca dawek przypominających. Jeżeli druga dawka nie została podana w terminie, nie trzeba zaczynać od nowa. WHO dopuszcza odstęp między dawkami wynoszący nawet kilka lat.

WHO dopuszcza schemat jednodawkowy w programach szczepień dzieci i w opanowywaniu ognisk zachorowań. U dorosłych, zwłaszcza po 40. roku życia, preferowany jest schemat dwudawkowy, ponieważ dane o długotrwałej ochronie po jednej dawce w tej grupie są niewystarczające.

HIV nie przenosi się przez ukąszenie komara

Wirusa HIV nie przenoszą komary, kleszcze ani inne owady, co amerykański Departament Zdrowia podaje na rządowej stronie HIV.gov wprost. Badania prowadzone od lat osiemdziesiątych nie wykazały ani jednego takiego zakażenia, także w rejonach, gdzie zakażenia HIV i ukąszenia komarów są częste.

Wynika to z biologii obu organizmów. HIV nie namnaża się w komarze i z czasem traci w nim zdolność zakażania. Komar podczas ukąszenia wstrzykuje do skóry własną ślinę, a nie krew poprzednio ukąszonej osoby, a ilość krwi, którą pobiera, wynosi od 0,001 do 0,01 ml. Według Medycyny Praktycznej to za mało, żeby przenieść HIV albo wirusa zapalenia wątroby typu C.

Ochrona przed komarami w podróży pozostaje jednak ważna, ponieważ przenoszą one inne choroby: malarię, dengę, chikungunyę, żółtą febrę i japońskie zapalenie mózgu. Przed części z nich chronią szczepienia, przed malarią profilaktyka lekowa, a przed wszystkimi repelenty i moskitiera.