+48 696 353 300 8:00-21:00 (pn-sb)

Medycyna podróży

Ochrona przed krztuścem w podróży

Napadowy kaszel u dorosłego bywa łagodny, u niemowlęcia groźny. Sprawdź, kiedy odświeżyć dawkę przypominającą.

Szczepienie przypominające Zasady ochrony

Czym jest krztusiec?

Krztusiec, znany również jako koklusz, to ostra, wysoce zaraźliwa choroba zakaźna układu oddechowego, wywoływana przez tlenową, Gram-ujemną pałeczkę Bordetella pertussis. Patogen ten wytwarza szereg substancji biologicznie czynnych, w tym przede wszystkim toksynę krztuścową (PT), która odpowiada za uszkodzenie nabłonka migawkowego dróg oddechowych oraz rozwój charakterystycznych objawów klinicznych. Zakażenie szerzy się głównie drogą kropelkową poprzez bezpośredni kontakt z osobą chorą podczas kaszlu, kichania lub mówienia.

Wrotami zakażenia są górne drogi oddechowe. Bakteria wykazuje wysokie powinowactwo do komórek nabłonka migawkowego oskrzeli i tchawicy, ulegając kolonizacji i namnażaniu bez wkraczania do krwiobiegu (infekcja ma charakter miejscowo-inwazyjny). Wydzielane toksyny (PT, cyklaza adenylowa, toksyna dermonekrotyczna) prowadzą do martwicy komórek nabłonkowych, upośledzenia oczyszczania śluzowo-rzęskowego oraz stymulacji receptorów kaszlowych, wyzwalając wycieńczający, przewlekły odruch kaszlu.

Jedynym naturalnym rezerwuarem Bordetella pertussis jest człowiek. Okres wylęgania choroby wynosi średnio od 7 do 10 dni (z zakresem 5-21 dni). Krztusiec charakteryzuje się skrajnie wysoką zaraźliwością (indeks zaraźliwości wynosi nawet 80-90% wśród osób nieuodpornionych), szczególnie w początkowej fazie nieżytowej oraz pierwszych dwóch tygodniach fazy napadowej.

Krztusiec objawy

Kliniczny przebieg krztuśca zależy od wieku oraz stanu uodpornienia pacjenta. Klasyczny obraz choroby obejmuje trzy następujące po sobie fazy: nieżytową, napadową oraz zdrowienia, przy czym faza napadowa charakteryzuje się wycieńczającymi atakami kaszlu.

Najczęstsze objawy

airwave

Faza nieżytowa (1-2 tyg.)

Objawy przypominają zwykłe przeziębienie: suchy kaszel, katar, stan podgorączkowy oraz zapalenie spojówek. W tej fazie zakaźność pacjenta jest najwyższa.

pulmonology

Faza napadowa (2-6 tyg.)

Napadowy, męczący kaszel, kończący się głębokim wdechem ze świstem ('pianie'), wymiotami lub bezdechem. U niemowląt ataki mogą objawiać się wyłącznie bezdechem.

restore

Faza zdrowienia (tygodnie-miesiące)

Stopniowe zmniejszanie częstotliwości i nasilenia ataków kaszlu, jednak pod wpływem stresu lub wysiłku objawy mogą przejściowo nawracać.

Objawy alarmowe u dzieci i dorosłych

  • pulmonology

    Napady kaszlu z sinicą twarzy lub bezdechem (szczególnie u niemowląt)

  • pulmonology

    Wymioty występujące bezpośrednio po ataku kaszlu (tussive emesis)

  • pulmonology

    Świst wdechowy o charakterze 'piania' (whoop)

  • bedtime

    Skrajne wyczerpanie, zaburzenia snu i omdlenia po napadach

  • Wybroczyny na twarzy i spojówkach spowodowane wzrostem ciśnienia

Jak rozpoznać krztusiec?

Rozpoznanie krztuśca opiera się na analizie objawów klinicznych (napadowy kaszel trwający min. 2 tygodnie) oraz potwierdzeniu laboratoryjnym.

Rozpoznanie kliniczne bez badań laboratoryjnych jest trudne, zwłaszcza u osób wcześniej szczepionych, u których choroba może przebiegać bez klasycznego 'piania'. Wybór metody diagnostycznej zależy od czasu trwania objawów.

Diagnostyka laboratoryjna

  • Badanie molekularne (PCR): Wykrywanie DNA bakterii Bordetella pertussis w wymazie z nosogardzieli. Najwyższa czułość w pierwszych 2-3 tygodniach choroby.
  • Hodowla bakteriologiczna: Posiew wymazu na podłoża wybiórcze (Regan-Lowe lub Bordeta-Gengou). Wymaga pobrania materiału przed wdrożeniem antybiotykoterapii (optymalnie do 2 tygodni od początku kaszlu).
  • Diagnostyka serologiczna (ELISA): Oznaczanie poziomu przeciwciał klasy IgG (lub IgA) przeciwko toksynie krztuścowej (PT) w surowicy. Stosowana głównie po 3-4 tygodniach trwania kaszlu.

Diagnostyka pomocnicza

W morfologii krwi obwodowej typowo obserwuje się wyraźną leukocytozę z limfocytozą (szczególnie u niemowląt nieuodpornionych).

Profilaktyka i szczepienie

Zaplanuj ochronę przed wyjazdem

Sprawdź, na czym polega szczepienie, dla kogo jest przeznaczone i jak wygląda kwalifikacja lekarska w naszym Centrum Szczepień.

Sprawdź ofertę szczepienia

Grupy ryzyka i powikłania

Krztusiec u zaszczepionego dorosłego bywa tylko uporczywym kaszlem trwającym tygodniami. Ciężar choroby spada natomiast na niemowlęta, dla których dorosły z niepozornym kaszlem jest najczęstszym źródłem zakażenia.

Dlaczego to choroba groźna dla najmłodszych

U dorosłych i starszych dzieci krztusiec przebiega zwykle łagodnie i bywa rozpoznawany dopiero po tygodniach jako 'kaszel stulistny'. U niemowląt, zwłaszcza przed ukończeniem szczepień, obraz jest zupełnie inny: napady kaszlu prowadzą do bezdechów, sinicy i wyczerpania, a choroba często wymaga hospitalizacji. Najcięższe powikłania to zapalenie płuc, drgawki i encefalopatia niedotlenieniowa, a u najmłodszych zdarzają się zgony. Źródłem zakażenia niemowlęcia jest najczęściej ktoś z najbliższego otoczenia, kto sam nie wie, że choruje.

Powikłania u dorosłych

Nie są dramatyczne, ale bywają uciążliwe: napady kaszlu utrzymują się nawet 10-12 tygodni, zaburzając sen, a gwałtowne parcie prowadzi czasem do złamań żeber, przepuklin, nietrzymania moczu i wylewów podspojówkowych. Przy dłuższej podróży oznacza to tygodnie obniżonej sprawności bez skutecznego leczenia objawowego.

Kto powinien szczególnie zadbać o ochronę

  • Dorośli mający kontakt z niemowlętami: Rodzice, dziadkowie i opiekunowie, czyli strategia kokonu - chronimy dziecko, szczepiąc jego otoczenie.
  • Kobiety w ciąży: Szczepienie w trzecim trymestrze przekazuje dziecku przeciwciała na pierwsze, najbardziej narażone miesiące życia.
  • Osoby z ochroną starszą niż 10 lat: Odporność po szczepieniu i po przechorowaniu słabnie, dlatego dorośli są dziś głównym rezerwuarem bakterii.
  • Personel medyczny i opiekuńczy: Bliski, codzienny kontakt z pacjentami z grup ryzyka.
  • Podróżni do krajów o niższej wyszczepialności: Tam, gdzie programy szczepień zostały przerwane, krztusiec krąży intensywnie.

Gdzie występuje krztusiec?

Krztusiec występuje powszechnie na całym świecie, a w ostatnich latach odnotowuje się globalny wzrost zachorowań, związany z wygasaniem odporności poszczepiennej u młodzieży i dorosłych.

Kraje rozwijające się

Wysoka zapadalność i śmiertelność (zwłaszcza wśród niezaszczepionych niemowląt) utrzymuje się w wielu krajach Afryki Subsaharyjskiej, Azji Południowej i Ameryce Południowej z powodu ograniczonego dostępu do szczepień podstawowych.

Kraje wysoko rozwinięte

Obserwuje się cykliczne epidemie wyrównawcze (co 3-5 lat) m.in. w Europie i Ameryce Północnej. Dotyczą one głównie nastolatków i dorosłych, którzy stają się źródłem zakażenia dla niezaszczepionych noworodków.
Dlaczego krztusiec wrócił

Wzrost liczby przypadków w Europie wiąże się również z przejściem z pełnokomórkowych szczepionek (DTwP) na bezpieczniejsze, ale dające krótszą ochronę szczepionki bezkomórkowe (DTaP).

Jak skutecznie zapobiegać krztuścowi?

Najskuteczniejszą i jedyną metodą zapobiegania krztuścowi jest stosowanie immunoprofilaktyki czynnej w postaci szczepień ochronnych.

Profilaktyka poekspozycyjna i kokonowa

  • vaccines

    Strategia kokonowa

    Szczepienie osób z bliskiego otoczenia noworodka (rodziców, rodzeństwa, dziadków), aby ograniczyć ryzyko transmisji bakterii na dziecko przed jego własnym zaszczepieniem.

  • check_circle

    Chemioprofilaktyka poekspozycyjna (PEP)

    Podanie antybiotyków makrolidowych (np. azytromycyny, klarytromycyny) osobom z kontaktu domowego lub wysokiego ryzyka powikłań po ekspozycji na krztusiec.

  • check_circle

    Środki ostrożności w kontakcie

    Izolacja chorych przez 5 dni od rozpoczęcia skutecznej antybiotykoterapii oraz stosowanie maseczek ochronnych.

  • vaccines

    Szczepienia w ciąży

    Szczepienie kobiet ciężarnych w każdym 3. trymestrze zapewnia pasywne przekazanie przeciwciał noworodkowi i chroni go w pierwszych miesiącach życia.

Postępowanie po kontakcie z chorym

Krztusiec przenosi się drogą kropelkową i jest wyjątkowo zaraźliwy, więc po kontakcie z chorym liczy się szybka reakcja:
  • Zgłoś kontakt lekarzowi - zwłaszcza jeśli w Twoim otoczeniu jest niemowlę, kobieta w ciąży lub osoba z obniżoną odpornością.
  • Profilaktyka antybiotykowa - u osób z bliskiego kontaktu bywa zalecana, najskuteczniejsza w pierwszych dniach po ekspozycji.
  • Obserwacja przez około 3 tygodnie - kaszel narastający i napadowy, zwłaszcza nocą, wymaga zgłoszenia się i poinformowania o kontakcie.
Szczepienie chroni głównie kogoś innego

Dorosły szczepi się przeciw krztuścowi przede wszystkim po to, by nie zarazić niemowlęcia. To jedno z niewielu szczepień, w którym największa korzyść przypada nie osobie szczepionej, lecz jej otoczeniu.

Jak utrzymać ochronę w aktualności?

Ani przebycie krztuśca, ani szczepienia z dzieciństwa nie dają odporności na całe życie. Liczy się data ostatniej dawki przypominającej.

  1. 1
    Ustal datę ostatniej dawki

    Sprawdź książeczkę szczepień lub Internetowe Konto Pacjenta. Jeśli minęło blisko 10 lat, ochronę warto odświeżyć przed wyjazdem.

  2. 2
    Wybierz preparat skojarzony

    U dorosłych stosuje się szczepionkę łączoną przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi, a przy trasie wymagającej także polio wariant czterowalentny. Dobiera go lekarz.

  3. 3
    Zaszczep się przed kontaktem z niemowlęciem

    Jeśli w rodzinie spodziewane jest dziecko, dawkę warto przyjąć co najmniej dwa tygodnie przed pierwszym kontaktem.

  4. 4
    Zapisz termin kolejnej dawki

    Poproś o wpis do książeczki z datą następnej dawki, żeby przy kolejnej podróży nie odtwarzać historii szczepień z pamięci.

Co zabrać do miejsc występowania krztuśca?

clean_hands

Higiena i ochrona dróg oddechowych

medical_services

Apteczka i leki

Szczepienie przeciw krztuścowi

lek. med. Anna Dukiel
stethoscope lek. med. Anna Dukiel

Konsultacja, kwalifikacja i szczepienie zwykle odbywają się podczas tej samej wizyty, nie ma konieczności rezerwacji szczepionek.

Szczepienie przeciw krztuścowi u dorosłych wykonywane jest preparatem skojarzonym Tdap, zawierającym bezkomórkowy komponent krztuścowy, toksoid tężcowy oraz toksoid błoniczy ze zmniejszoną zawartością antygenów.

  • vaccines Preparaty: Adacel / Boostrix (Tdap) lub Adacel Polio / Boostrix Polio (Tdap-IPV) zawierające dodatkowo inaktywowany komponent polio.
  • schedule Schemat: Dorośli: dawka przypominająca co 10 lat. Kobiety w ciąży: 1 dawka Tdap w 27-36. tygodniu ciąży (w każdej ciąży).
  • payments Cena: Adacel/Boostrix (btk): 210 zł, Adacel Polio (btkPolio): 240 zł za dawkę, do tego badanie kwalifikacyjne przed podaniem (70 zł). Jeśli korzystasz z konsultacji lekarskiej (100 zł), kwalifikacja jest w niej zawarta.
UMÓW SZCZEPIENIE Cennik szczepień

Rezerwacja terminu szczepienia Tdap we Wrocławiu

Po powrocie z podróży

Krztusiec a powrót z podróży

Autoobserwacja zdrowia po powrocie z tropików pozwala wcześnie wykryć ewentualne zakażenie i wdrożyć leczenie.

schedule

Napadowy kaszel wymaga diagnostyki

Wystąpienie uporczywego, napadowego kaszlu (często z charakterystycznym 'pianiem' lub kończącego się zwymiotowaniem posiłku) w ciągu kilku tygodni po powrocie z podróży wymaga pilnej diagnostyki w kierunku krztuśca. Wczesne zgłoszenie się do lekarza umożliwia skuteczne leczenie antybiotykiem i zapobiega dalszemu rozprzestrzenianiu się bakterii.

Ogranicz kontakt z noworodkami i niemowlętami

Krztusiec jest chorobą wysoce zaraźliwą drogą kropelkową. Osoba podejrzewana o zakażenie powinna ograniczyć kontakty z innymi, zwłaszcza z noworodkami i niemowlętami, dla których choroba ta stanowi bezpośrednie zagrożenie życia.

Częste pytania

Nie. Odporność po szczepieniu bezkomórkowym Tdap wygasa po ok. 5-10 latach, a po przechorowaniu po ok. 7-20 latach. Z tego względu dorośli powinni przyjmować dawki przypominające co 10 lat.
Szczepienie w 3. trymestrze ciąży pozwala matce na przekazanie przeciwciał IgG przez łożysko, co chroni noworodka przed najcięższą postacią krztuśca do czasu jego własnego zaszczepienia (tzw. odporność bierna).
Początkowo objawy są bardzo podobne, ale w krztuścu po 1-2 tygodniach kaszel staje się napadowy, duszący, często kończy się świstem wdechowym ('pianiem'), zwymiotowaniem posiłku lub bezdechem. Kaszel ten nie reaguje na standardowe leki przeciwkaszlowe i wykrztuśne.
Lekami pierwszego wyboru są antybiotyki makrolidowe, głównie azytromycyna, klarytromycyna lub erytromycyna. Wdrożone odpowiednio wcześnie leczenie skraca czas wydalania bakterii oraz łagodzi nasilenie objawów u pacjenta.
Tak. Ponieważ odporność poszczepienna ulega z czasem wygaszeniu, podróżni, którzy nie przyjęli dawki przypominającej w ciągu ostatnich 10 lat, są narażeni na zakażenie Bordetella pertussis w obszarach o zwiększonej zapadalności.

Zabezpiecz się przed Krztusiec

Skonsultuj się z lekarzem, aby upewnić się, czy szczepienie jest zalecane dla Twojego kierunku.

Umów wizytę +48 696 353 300
lek. med. Anna Dukiel

Lekarz, który rozumie podróżnych

lek. med. Anna Dukiel

Lekarz z ponad 1000 przygotowanych pacjentów do wyjazdów na wszystkie kontynenty. Mam doświadczenie w ocenie ryzyka zdrowotnego podróżnych kierujących się do Azji, Afryki i Ameryki Południowej - regionów, które znam zarówno z aktualnych rekomendacji medycznych, jak i z własnych wypraw. Trekking wysokogórski, nurkowanie i wyprawy w głąb dżungli towarzyszą mi od lat.

  • Ponad 1000 przygotowanych podróżnych
  • Doświadczenie z Azji, Afryki i Ameryki Płd.
  • Kwalifikacja zgodna z aktualną wiedzą medyczną
Umów wizytę
Umów wizytę Zadzwoń