Czym jest HPV?
Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) to nie jeden patogen, lecz rodzina obejmująca ponad dwieście typów, z których około czterdzieści zakaża nabłonek narządów płciowych, odbytu oraz jamy ustnej i gardła. Z perspektywy klinicznej dzieli się je na typy niskoonkogenne, odpowiedzialne głównie za brodawki płciowe, oraz wysokoonkogenne, związane z rozwojem nowotworów. Za większość zachorowań na raka szyjki macicy odpowiadają dwa typy: 16 i 18.
Do zakażenia dochodzi przez kontakt skóry ze skórą i błon śluzowych, głównie podczas kontaktów seksualnych, także oralnych i analnych, przy czym pełny stosunek nie jest do tego konieczny. Wirus wnika do komórek warstwy podstawnej nabłonka, dostępnych w miejscach mikrourazów, i tam pozostaje związany z cyklem różnicowania się komórek.
U zdecydowanej większości osób odpowiedź immunologiczna eliminuje wirusa w ciągu jednego do dwóch lat, bez żadnych następstw. Problem stanowi zakażenie przetrwałe. Utrzymujący się latami wirus typu wysokoonkogennego wytwarza białka E6 i E7, które unieczynniają dwa kluczowe mechanizmy chroniące komórkę przed niekontrolowanym podziałem: białka p53 i pRb. Komórka traci zdolność naprawy uszkodzeń DNA i wchodzi na drogę prowadzącą przez zmiany przednowotworowe do inwazyjnego raka.
Ten mechanizm tłumaczy dwie cechy praktyczne. Po pierwsze, proces trwa zwykle kilkanaście lat, co daje wyjątkowo szerokie okno na wykrycie zmian przednowotworowych i ich prostego wyleczenia - na tym opiera się skuteczność badań przesiewowych. Po drugie, szczepionka działa wyłącznie zapobiegawczo: zawiera cząstki wirusopodobne, czyli puste otoczki bez materiału genetycznego, które wywołują odpowiedź immunologiczną blokującą wniknięcie wirusa, ale nie mają jak wpłynąć na zakażenie już istniejące.
